Rijkstraineeprogramma (RTP) & Rijksoverheid: Aanmeldingstest, Bestuursrecht (Awb) en Selectiedag oefenen

Wie solliciteert naar het Rijkstraineeprogramma (RTP) of een startende beleidsfunctie bij een van de twaalf ministeries van de Nederlandse Rijksoverheid, doorloopt geen klassiek opzoekexamen, maar een meerfasige selectietrechter waarin cognitieve snelheid, bestuurlijk beoordelingsvermogen en groepsgedrag tegelijk worden getoetst. Een sterk antwoord in de online Aanmeldingstest (Fase 1) of tijdens de Selectiedag (Fase 3) laat niet alleen zien welk besluit je neemt, maar ook op welke tekstuele, rekenkundige of staatsrechtelijke gronden dat oordeel rust.

Deze studiegids combineert de vier onderdelen van de online aanmeldingstest — verbaal redeneren, numeriek redeneren, figuurreeksen/matrices en de Situational Judgment Test (SJT) — met de gedragsgerichte onderdelen van de Selectiedag én het publiekrechtelijke raamwerk waarin elke rijkstrainee werkt: de Grondwet, de Algemene wet bestuursrecht (Awb), de Wet open overheid (Woo) en de rijksbegrotingscyclus. Aan het einde vind je 22 oorspronkelijke oefenopgaven met stapsgewijs verklaarde uitwerkingen.

---

Selectiearchitectuur en leerdoelen van dit onderdeel

De Nederlandse Rijksoverheid (die in 2024 met 6,2% groeide naar 131.132 medewerkers ofwel 125.446 fte over de twaalf ministeries en de rechtspraak) werft meer dan 95% van haar ambtenaren via directe, functiegerichte vacatures op werkenvoornederland.nl. Voor pas afgestudeerde academici vormt het gecentraliseerde Rijkstraineeprogramma (RTP) echter de belangrijkste versnelde toegangspoort tot beleid en management.

Kenmerk	Inrichting binnen het Rijkstraineeprogramma (RTP)
Doelgroep & vooropleiding	Afgeronde universitaire masteropleiding (WO-master, elke studierichting)
Werkervaringsgrens	Maximaal 24 maanden relevante werkervaring na het behalen van het eerste masterdiploma op de startdatum
Taaleis	Uitstekende mondelinge en schriftelijke beheersing van het Nederlands (C1/C2)
Aanstelling & inschaling	Tweejarige arbeidsovereenkomst in salarisschaal 10 (CAO Rijk)
Rotatiemodel (24 maanden)	3 × 8 maanden: eerste plek op het eigen moederdepartement, gevolgd door twee detacherings-/stageplekken (ander ministerie, uitvoeringsdienst, gemeente, EU-instelling of ambassade)
Jaarlijkse selectietrechter	> 4.000 sollicitanten $\rightarrow$ ~857 slagen voor Fase 1 $\rightarrow$ max. 5 naar 3 kandidaten per vacature in Fase 2 $\rightarrow$ ~120–180 rijkstrainees na Fase 3

Na het doorwerken van deze gids kun je:

• Bij verbale beleidsteksten zuiver onderscheid maken tussen Waar, Onwaar en Niet te bepalen op basis van de tekst zonder in de valkuil van externe domeinkennis te stappen.
• Meerlagige departementale begrotingstabellen doorrekenen op procentpunten versus relatieve procenten, indexcijfers (basisjaar = 100), reële mutaties (NIC/PIC/RIC) en gewogen gemiddelden.
• Abstracte $3\times 3$-matrixpatronen en figuurreeksen ontleden op rotatie, lijnspiegeling, booleaanse lijnoperaties (AND, OR, XOR) en substitutieregels.
• Ambtelijke dilemma's in de SJT en op de Selectiedag oplossen aan de hand van de Gedragscode Integriteit Rijk, politiek-bestuurlijke sensitiviteit en de STARR-methodiek.
• De kernbegrippen van het Nederlandse staats- en bestuursrecht (art. 42 en 68 Grondwet, besluit, belanghebbende, het evenredigheidsbeginsel na de Harderwijk-uitspraak en de Wet open overheid) toepassen op beleidscasussen.

---

1. Fase 1 Aanmeldingstest: Verbaal redeneren en formele tekstlogica

In het verbale deel van de online capaciteitentest (doorgaans afgenomen in samenwerking met externe assessmentbureaus zoals Leeuwendaal) krijg je korte, informatiedichte alinea's over beleid, economie of bestuur voorgelegd, gevolgd door stellingen. Voor elke stelling kies je uit exact drie opties:

1. Waar: De stelling volgt dwingend en zonder enige aanvullende aanname uit de informatie in de tekst.
2. Onwaar: De stelling is logisch onverenigbaar met de tekst; als de tekst waar is, móét de stelling onwaar zijn.
3. Niet te bepalen (op basis van de tekst): De tekst biedt onvoldoende informatie; de stelling kan op basis van de tekst zowel waar als onwaar zijn, of vereist feitelijke voorkennis van buiten de tekst.

Noodzakelijke versus voldoende voorwaarden en kwantoren

Beleidsteksten bevatten vaak voorwaardelijke zinnen en kwantoren die bij vluchtig lezen tot omkeringsfouten leiden:

Formulering in de tekst	Logische structuur	Geldige conclusie	Klassieke denkfout (ongeldig!)
"Als een project aan de MKB-toets voldoet ($P$), komt het in aanmerking voor versnelde behandeling ($Q$)."	Voldoende voorwaarde: $P \rightarrow Q$	Modus ponens: $P \Rightarrow Q$ Modus tollens: $\neg Q \Rightarrow \neg P$	$\neg P \Rightarrow \neg Q$ ("Zonder MKB-toets geen versnelde behandeling" $\rightarrow$ Niet te bepalen)
"Uitsluitend indien / alleen als de minister instemt ($Q$), wordt het convenant ondertekend ($P$)."	Noodzakelijke voorwaarde: $P \rightarrow Q$ (oftewel $\neg Q \rightarrow \neg P$)	Zonder instemming van de minister wordt niet ondertekend ($\neg Q \Rightarrow \neg P$)	"De minister stemt in, dus wordt het convenant ondertekend" ($Q \Rightarrow P$ $\rightarrow$ Niet te bepalen)
"Een aanvraag wordt afgewezen ($\neg T$), tenzij 25% cofinanciering is aangetoond ($C$)."	Uitsluitende voorwaarde: $\neg C \rightarrow \neg T$	Minder dan 25% cofinanciering leidt zeker tot afwijzing ($\neg C \Rightarrow \neg T$)	"Bij 25% cofinanciering wordt de aanvraag toegekend" ($C \Rightarrow T$ $\rightarrow$ Niet te bepalen, er kunnen andere eisen zijn)
"Sommige uitvoeringsdiensten werken met algoritmische risicomodellen."	Existentiële kwantor ($\exists x$): ten minste één, mogelijk alle	Ten minste één uitvoeringsdienst gebruikt zo'n model	"Sommige uitvoeringsdiensten werken níét met algoritmische modellen" ($\rightarrow$ Niet te bepalen)

Uitgewerkt voorbeeld: Tekstgebonden deductie

Tekstpassage: "Sinds de herziening van de Subsidieregeling Duurzame Warmte in januari 2025 moeten gemeenten die een uitkering boven € 2 miljoen aanvragen een onafhankelijke haalbaarheidstoets meesturen. In het eerste halfjaar van 2025 daalde het totale aantal gemeentelijke aanvragen onder deze regeling met 14% ten opzichte van dezelfde periode in 2024, terwijl het gemiddelde aangevraagde bedrag per aanvraag met 20% steeg."

• Stelling A: Het totale aangevraagde subsidiebedrag lag in het eerste halfjaar van 2025 hoger dan in het eerste halfjaar van 2024.
  • Analyse: Stel het aantal aanvragen in 2024 op $N = 100$ en het gemiddelde bedrag op $B = 100$. Het totaalbedrag in 2024 is dan $100 \times 100 = 10.000$. In 2025 is het aantal aanvragen $0,86 \times 100 = 86$ en het gemiddelde bedrag $1,20 \times 100 = 120$. Het nieuwe totaalbedrag is $86 \times 120 = 10.320$ ($+3,2%$). Omdat $0,86 \times 1,20 = 1,032 > 1$, volgt dit wiskundig dwingend uit de tekst. Oordeel: Waar.
• Stelling B: De verplichte haalbaarheidstoets voor grote projecten heeft kleinere gemeenten in 2025 afgeschrikt om een aanvraag in te dienen.
  • Analyse: De tekst noemt wel een daling van 14% na januari 2025, maar legt geen causaal verband met de haalbaarheidstoets en zegt niets over de omvang van de gemeenten. Oordeel: Niet te bepalen.

---

2. Fase 1 Aanmeldingstest: Numeriek redeneren met beleidstabellen

Bij het numerieke onderdeel analyseer je begrotingstabellen, personeelsoverzichten en beleidsindicatoren onder een scherpe tijdslimiet (gemiddeld 60 tot 90 seconden per vraag). Beheers de volgende vijf kernformules foutloos:

1. Procentuele mutatie versus procentpunten en terugrekenen naar de 100%-basis

$$\text{Relatieve verandering (%)} = \frac{\text{Nieuw} - \text{Oud}}{\text{Oud}} \times 100%, \qquad \text{Oud} = \frac{\text{Nieuw}}{1 + \frac{p}{100}}$$

Als het aandeel vrouwelijke topambtenaren bij de Algemene Bestuursdienst (ABD) stijgt van $40,0%$ naar $45,0%$, is dat een toename van $5,0\text{ procentpunt}$, maar een relatieve stijging van $\frac{45,0 - 40,0}{40,0} \times 100% = \mathbf{+12,5%}$.

2. Indexcijfers en reële koopkracht-/budgetberekening (NIC, PIC en RIC)

Wanneer een tabel indexcijfers toont met basisjaar $2020 = 100$, bereken je de procentuele verandering tussen twee latere jaren $t_1$ en $t_2$ nooit door de indexcijfers van elkaar af te trekken, maar door te delen door het startjaar $t_1$:

$$\text{Mutatie } t_1 \rightarrow t_2 = \frac{\text{Index}{t_2} - \text{Index}{t_1}}{\text{Index}_{t_1}} \times 100%, \qquad \text{RIC} = \frac{\text{NIC}}{\text{PIC}} \times 100$$

Uitgewerkt rekenvoorbeeld: Departementale uitgaventabel

Beschouw de onderstaande begrotingstabel van een fictief Ministerie van Klimaat en Infrastructuur:

Beleidsartikel	Uitgaven 2023 (€ mln)	Index uitgaven 2024 ($2023 = 100$)	Index uitgaven 2025 ($2023 = 100$)	Aandeel apparaatskosten 2025 (%)	Bezetting 2025 (fte)
1. Spoor & OV	3.200	105,0	115,5	6,0%	450
2. Waterveiligheid	1.800	110,0	121,0	8,0%	600
3. Energietransitie	2.500	120,0	114,0	5,0%	350
4. Luchtvaart & Scheepvaart	500	96,0	100,8	12,0%	200

• Vraag 1: Met hoeveel procent zijn de nominale uitgaven voor Beleidsartikel 1 (Spoor & OV) in 2025 gestegen ten opzichte van 2024?
  • Uitwerking: De index stijgt van $105,0$ in 2024 naar $115,5$ in 2025. De relatieve mutatie is: $$\frac{115,5 - 105,0}{105,0} \times 100% = \frac{10,5}{105,0} \times 100% = \mathbf{+10,0%}$$
• Vraag 2: Hoeveel miljoen euro bedragen de totale apparaatskosten van Beleidsartikel 2 (Waterveiligheid) en Beleidsartikel 3 (Energietransitie) samen in 2025?
  • Uitwerking:
    • Uitgaven Waterveiligheid in 2025: $€\ 1.800\text{ mln} \times 1,210 = €\ 2.178,0\text{ mln}$. Apparaatskosten ($8,0%$): $0,08 \times 2.178,0 = €\ 174,24\text{ mln}$.
    • Uitgaven Energietransitie in 2025: $€\ 2.500\text{ mln} \times 1,140 = €\ 2.850,0\text{ mln}$. Apparaatskosten ($5,0%$): $0,05 \times 2.850,0 = €\ 142,50\text{ mln}$.
    • Som: $174,24 + 142,50 = \mathbf{€\ 316,74\text{ miljoen}}$.

---

3. Fase 1 Aanmeldingstest: Figuurreeksen en $3\times 3$-matrixpatronen

Het abstract-inductieve onderdeel meet hoe snel je wetmatigheden ontdekt in niet-talige symbolen. Isoleer bij elke opgave systematisch één variabele tegelijk voordat je naar de antwoordopties kijkt:

1. Rotatie en richting: Verplaatst een element zich met de klok mee (clockwise, CW) of tegen de klok in (counter-clockwise, CCW) over vaste hoeken ($45^\circ$, $90^\circ$, $135^\circ$, $180^\circ$)? Let op: een rotatie van $180^\circ$ behoudt de chirale draaizin van een asymmetrische pijl, terwijl een horizontale of verticale lijnspiegeling de draaizin omkeert.
2. Alternerende en cumulatieve stapreeksen:
   • In een alternerende reeks vormen de oneven posities ($1, 3, 5$) en de even posities ($2, 4, 6$) twee onafhankelijke deelreeksen (bijv. positie $1 \rightarrow 3 \rightarrow 5$ draait $+90^\circ$ CW, terwijl positie $2 \rightarrow 4 \rightarrow 6$ spiegelt).
   • In een cumulatieve reeks groeit de stapgrootte zelf per overgang: een zwarte stip langs een achthoek schuift achtereenvolgens $+1, +2, +3, +4$ hoekpunten op.
3. Booleaanse lijnoperaties in $3\times 3$-matrices:
   • OR (Unie): Vakje 3 bevat alle lijnstukken die in vakje 1 óf vakje 2 voorkomen.
   • AND (Doorsnede): Vakje 3 bevat uitsluitend de lijnstukken die in zowel vakje 1 áls vakje 2 voorkomen.
   • XOR (Symmetrisch verschil): Lijnstukken uit vakje 1 en vakje 2 worden gecombineerd, maar gemeenschappelijke lijnstukken heffen elkaar op en verdwijnen.
4. Kardinaliteits- en wisselkoersregels: Tel het aantal zijden, snijpunten of symbolen. Als het aantal kleine bolletjes per stap met $+2$ toeneemt ($1 \rightarrow 3 \rightarrow 5$), maar in stap 4 ineens verandert in $1$ vierkant en $2$ bolletjes, staat $1$ vierkant voor een waarde van $5$ bolletjes ($5 + 2 = 7 = 1\times 5 + 2$).

Uitgewerkt voorbeeld: $3\times 3$-matrix met gecombineerde XOR- en rotatieregel

Beschouw het onderstaande $3\times 3$-matrixschema waarin elk vakje een deel van de vier buitenranden (B = boven, O = onder, L = links, R = rechts) en een wijzer bevat:

+-----------------------+-----------------------+-----------------------+
| Rij 1, Kol 1          | Rij 1, Kol 2          | Rij 1, Kol 3          |
| Randen: {B, L, O}     | Randen: {B, R}        | Randen: {L, O, R}     |
| Wijzer: 12 uur (0°)   | Wijzer: 3 uur (90°)   | Wijzer: 6 uur (180°)  |
+-----------------------+-----------------------+-----------------------+
| Rij 2, Kol 1          | Rij 2, Kol 2          | Rij 2, Kol 3          |
| Randen: {L, R}        | Randen: {B, L, O}     | Randen: {B, O, R}     |
| Wijzer: 3 uur (90°)   | Wijzer: 6 uur (180°)  | Wijzer: 9 uur (270°)  |
+-----------------------+-----------------------+-----------------------+
| Rij 3, Kol 1          | Rij 3, Kol 2          | Rij 3, Kol 3 = ?      |
| Randen: {B, O, R}     | Randen: {O, L, R}     | Randen: ?             |
| Wijzer: 6 uur (180°)  | Wijzer: 9 uur (270°)  | Wijzer: ?             |
+-----------------------+-----------------------+-----------------------+

• Stap 1 (Randen isoleren per rij):
  • In Rij 1 combineren {B, L, O} en {B, R} tot {L, O, R}. De gemeenschappelijke bovenrand B valt weg! Dat bewijst een XOR-regel (symmetrisch verschil).
  • Controle in Rij 2: {L, R} XOR {B, L, O} = {B, O, R} (de gemeenschappelijke linkerrand L valt weg).
  • Toepassing op Rij 3: {B, O, R} XOR {O, L, R}. De gemeenschappelijke randen O en R vallen weg; over blijft {B, L} (alleen de boven- en linkerrand).
• Stap 2 (Wijzer isoleren per rij én kolom):
  • Zowel van links naar rechts als van boven naar beneden draait de wijzer telkens $+90^\circ$ met de klok mee ($9\text{ uur} + 90^\circ = \mathbf{12\text{ uur } / 0^\circ}$).

---

4. Situational Judgment Test (SJT) en Fase 3 Selectiedag

Zowel in de online SJT als tijdens de centrale Selectiedag (Fase 3) word je beoordeeld op de vijf kerncompetenties van het Rijkstraineeprogramma: maatschappelijke en politiek-bestuurlijke sensitiviteit, samenwerken en verbinden, resultaatgerichtheid, omgevingsbewustzijn en leervermogen/zelfreflectie.

Gedragsankers voor een topscore in de SJT en op de Selectiedag

Situationeel dilemma	Ineffectief gedrag (lage score)	Effectief ambtelijk gedrag (hoge score)
1. Tijdsdruk of onduidelijke opdracht van een projectleider	Zonder overleg dagenlang de verkeerde kant op werken, óf het probleem direct terugleggen bij de directeur.	Zelf alvast een gestructureerd voorstel met twee oplossingsrichtingen uitwerken en kort afstemmen met de projectleider welke richting de voorkeur heeft.
2. Politiek gevoelige vraag van een journalist of Kamerlid	Op persoonlijke titel inhoudelijke informatie delen of toezeggingen doen om behulpzaam te zijn.	Hoffelijk de vraag en contactgegevens noteren, uitleggen dat woordvoering via de vaste lijn loopt en direct schakelen met je leidinggevende en de directie Communicatie / Parlementaire Zaken.
3. Druk om onwelgevallige cijfers uit een nota te schrappen	De cijfers stilzwijgend weglaten om de harmonie te bewaren, óf direct extern lekken naar de pers.	Vasthouden aan de Gedragscode Integriteit Rijk: feiten en risico's volledig en zakelijk in de beslisnota opnemen, het gesprek aangaan met je leidinggevende en zo nodig beleidsalternatieven ter mitigatie presenteren.
4. Impasse in een interdepartementale werkgroep	Alleen het eigen departementale standpunt blijven herhalen of passief afwachten tot anderen beslissen.	Doorvragen naar het achterliggende belang van het andere ministerie, gemeenschappelijke doelen samenvatten, stille deelnemers betrekken en een pakketvoorstel (win-win) met tijdsbewaking formuleren.

Uitgewerkt SJT-voorbeeld: Rangschikking op effectiviteit

Casus: Je werkt vier maanden als rijkstrainee bij een beleidsdirectie en schrijft mee aan een Kamerbrief over een subsidieregeling. Een dag vóór verzending aan de minister meldt de uitvoeringsorganisatie (RVO) dat de voorgestelde aanvraagtermijn technisch niet haalbaar is zonder grote kans op ICT-storingen. Je projectleider is die middag bij een extern congres en wil de deadline naar de minister absoluut halen. Rangschik de vier onderstaande reacties van meest effectief (1) naar minst effectief (4).

• Optie A: Je stuurt de Kamerbrief ongewijzigd door naar de minister zodat de deadline wordt gehaald, en neemt je voor om het ICT-probleem volgende week met RVO op te lossen.
• Optie B: Je vraagt RVO direct welke minimale aanpassing van de ingangsdatum wél uitvoerbaar is, werkt een korte bijsturingsparagraaf voor de beslisnota uit en belt je projectleider om deze aangepaste versie voor te leggen.
• Optie C: Je laat het dossier liggen tot je projectleider morgen terug is van het congres, omdat jij als trainee niet over de planning van een Kamerbrief mag beslissen.
• Optie D: Je mailt direct het afdelingshoofd en de directeur dat de projectleider een onuitvoerbare Kamerbrief naar de minister wil sturen.

Optimale rangschikking: B (1 — meest effectief) $\rightarrow$ C (2) $\rightarrow$ D (3) $\rightarrow$ A (4 — minst effectief).

• Waarom B op 1 staat: Je toont eigenaarschap en resultaatgerichtheid door direct de feiten en een werkbare oplossing bij de uitvoeringsdienst op te halen, én je respecteert de lijn door je projectleider te bellen met een kant-en-klaar herstelvoorstel.
• Waarom A op 4 staat: Het bewust achterhouden van een bekend uitvoeringsrisico richting de minister en de Tweede Kamer schendt de ambtelijke integriteit en de actieve informatieplicht (art. 68 Grondwet).

Het competentie-interview volgens de STARR-methodiek

Tijdens het panelinterview op de Selectiedag vragen selecteurs naar concrete gedragsbewijzen uit je verleden. Structureer elk antwoord volgens STARR:

• S — Situatie: Schets in 2 tot 3 zinnen de relevante context.
• T — Taak: Wat was jouw specifieke rol, verantwoordelijkheid en doelstelling?
• A — Actie: Wat heb jij persoonlijk gedaan en gezegd (gebruik het ik-perspectief in plaats van "wij hebben toen...") en waarom koos je die aanpak?
• R — Resultaat: Wat was de concrete uitkomst en het effect op de betrokkenen?
• R — Reflectie: Wat leerde je over je eigen valkuilen en hoe pas je die les sindsdien aantoonbaar toe? Bij het RTP weegt een eerlijke, scherpe reflectie op wat beter kon zwaarder dan een gepolijst succesverhaal.

---

5. Staatsrecht, Beleidscyclus en Begrotingsproces van de Rijksoverheid

Een rijkstrainee opereert in het hart van de parlementaire democratie. De volgende staatsrechtelijke spelregels en fases van de rijksbegroting behoren tot de verplichte basiskennis voor casusopdrachten en gesprekken:

Grondwettelijke verhoudingen, Beleidskompas en normatieve hiërarchie

• Koninklijke onschendbaarheid en ministeriële verantwoordelijkheid (art. 42 en 47 Grondwet): De regering wordt gevormd door de Koning en de ministers. De Koning is onschendbaar; de ministers zijn politiek, strafrechtelijk en financieel verantwoordelijk voor het gehele regeringsbeleid, alle koninklijke besluiten (contraseign) én het handelen van hun ambtenaren en uitvoeringsdiensten (agentschappen). Ten aanzien van zelfstandige bestuursorganen (ZBO's) onder de Kaderwet ZBO's (zoals UWV, SVB of ACM) is de minister niet bevoegd om in individuele gevallen aanwijzingen te geven en draagt hij een beperktere systeemverantwoordelijkheid.
• Inlichtingenplicht (art. 68 Grondwet): Ministers en staatssecretarissen geven de Kamers mondeling of schriftelijk de verlangde inlichtingen waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang van de staat. Sinds de nasleep van de kinderopvangtoeslagaffaire (Ongekend onrecht) worden de ambtelijke beslisnota's (met daarin de overwogen beleidsopties, uitvoeringstoetsen en risico's) actief openbaar gemaakt bij het verzenden van Kamerbrieven en wetsvoorstellen.
• Het Beleidskompas (voorheen Integraal Afwegingskader — IAK): Elke beleidsnota bij het Rijk doorloopt zeven verplichte hoofdvragen:
  1. Wat is de aanleiding?
  2. Wie zijn de betrokken partijen en burgerdoelgroepen?
  3. Wat is het precieze maatschappelijke probleem?
  4. Wat is het beoogde maatschappelijke doel?
  5. Wat rechtvaardigt overheidsinterventie?
  6. Wat is het beste beleidsinstrument (wetgeving, subsidie, heffing, voorlichting of zelfregulering)?
  7. Wat zijn de gevolgen voor burgers (doenvermogen), bedrijven (regeldruk/MKB-toets), milieu, rijksbegroting en uitvoeringsorganisaties (uitvoeringstoets)?

Rechtsnorm / Instrument	Vaststellend orgaan	Karakter en rechtsbescherming onder de Awb
Wet in formele zin (art. 81 Gw)	Regering en Staten-Generaal gezamenlijk	Algemeen verbindend voorschrift (avv); toetsingsverbod aan de Grondwet (art. 120 Gw), wél toetsing aan een ieder verbindende verdragsbepalingen (art. 94 Gw).
Algemene maatregel van bestuur (AMvB) (art. 89 Gw)	Regering bij koninklijk besluit (na advies Raad van State)	Avv krachtens delegatie in de wet ("Bij of krachtens AMvB" staat subdelegatie toe; "Bij AMvB" verbiedt subdelegatie). Geen direct beroep bij bestuursrechter (art. 8:3 lid 1 Awb), wel exceptieve toetsing.
Ministeriële regeling	Individuele minister	Avv voor administratieve voorschriften, technische uitwerking of spoed. Geen direct beroep (art. 8:3 lid 1 Awb).
Beleidsregel (art. 1:3 lid 4 & titel 4.3 Awb)	Bestuursorgaan (bijv. minister of ZBO)	Algemene regel over de afweging van belangen, vaststelling van feiten of uitleg van wettelijke voorschriften; geen direct beroep, maar verplichte inherente afwijkingsplicht bij onevenredigheid (art. 4:84 Awb).
Concretiserend besluit van algemene strekking	Bestuursorgaan	Besluit dat tijd, plaats of object van een avv aanwijst zonder nieuwe norm te stellen (bijv. verkeersbesluit of aanwijzing losloopgebied): wél direct bezwaar en beroep mogelijk.
Beschikking (art. 1:3 lid 2 Awb)	Bestuursorgaan	Besluit dat niet van algemene strekking is (gericht op concreet individu of object, zoals een subsidie of vergunning): direct vatbaar voor bezwaar en beroep.

De jaarlijkse rijksbegrotingscyclus en de Zalm-norm

Moment in het begrotingsjaar	Kernstuk en staatsrechtelijke betekenis
Voorjaarsnota (uiterlijk 1 juni jaar $t$)	Tussentijdse bijstelling van de lopende begroting van jaar $t$ en politieke besluitvorming in het kabinet over de hoofdlijnen van de begroting voor jaar $t+1$.
Prinsjesdag (derde dinsdag van september jaar $t$, art. 65 en 105 Gw)	Troonrede en indiening van de Miljoenennota en alle departementale ontwerpbegrotingen van de Rijksbegroting voor jaar $t+1$ bij de Tweede Kamer.
Najaarsnota (uiterlijk 1 december jaar $t$)	Laatste reguliere budgettaire bijstelling van het lopende begrotingsjaar $t$ op basis van actuele uitgaven- en inkomstenramingen.
Verantwoordingsdag (derde woensdag van mei jaar $t+1$)	Aanbieding van het Financieel Jaarverslag van het Rijk en de departementale jaarverslagen over het afgesloten jaar $t-1$, getoetst op rechtmatigheid en doelmatigheid door de Algemene Rekenkamer.

Onder het Nederlandse trendmatig begrotingsbeleid (Zalm-norm) zijn inkomsten en uitgaven strikt gescheiden onder drie reële uitgavenplafonds (Rijksbegroting, Sociale Zekerheid en Zorg), gebaseerd op onafhankelijke ramingen van het Centraal Planbureau (CPB). Tegenvallers onder een uitgavenplafond moeten binnen datzelfde kader worden gecompenseerd; meevallers bij de belastinginkomsten vloeien naar het EMU-saldo.

---

6. Algemene wet bestuursrecht (Awb) en Wet open overheid (Woo)

In beleids- en juristenrondes bij de Rijksoverheid moet je de systematiek van de Awb en de Woo scherp kunnen toepassen:

1. Bestuursorgaan (art. 1:1 lid 1 Awb):
   • a-orgaan: Orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld (bijv. de regering, een minister, het college van B&W, de burgemeester).
   • b-orgaan: Een privaatrechtelijke persoon of stichting, uitsluitend voor zover deze met enig openbaar gezag is bekleed (krachtens wettelijk voorschrift of volgens het Stichting Silicose-criterium bij door de overheid bepaalde en voor $\ge \frac{2}{3}$ gefinancierde financiële verstrekkingen).
2. Besluit, beschikking, avv en beleidsregel (art. 1:3 Awb):
   • Een besluit (art. 1:3 lid 1 Awb) is een schriftelijke beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke rechtshandeling.
   • Een beschikking (art. 1:3 lid 2 Awb) is een besluit dat niet van algemene strekking is (gericht op een concreet individu of object, vatbaar voor bezwaar en beroep).
   • Tegen een algemeen verbindend voorschrift (avv) of een beleidsregel staat op grond van artikel 8:3 lid 1 onder a Awb géén direct bezwaar of beroep bij de bestuursrechter open (wel exceptieve toetsing via een concreet uitvoeringsbesluit). Van een beleidsregel moet een bestuursorgaan op grond van artikel 4:84 Awb afwijken indien toepassing wegens bijzondere omstandigheden onevenredige gevolgen zou hebben.
3. Belanghebbende (art. 1:2 lid 1 Awb — OPERA-criteria):
   • Alleen een belanghebbende kan bezwaar maken en beroep instellen. Zijn belang moet zijn: Objectief bepaalbaar, Persoonlijk (onderscheidend), Eigen, Rechtstreeks (voldoende causaal verband) en Actueel (zeker en niet louter toekomstig).
4. Bezwaar, beroep en de Harderwijk-evenredigheidstoets (art. 3:4 lid 2 Awb):
   • Voordat beroep bij de rechtbank openstaat, moet binnen zes weken na bekendmaking een bezwaarschrift worden ingediend bij het bestuursorgaan zelf (art. 6:7 en 7:1 Awb), dat in bezwaar een volledige heroverweging ex nunc op rechtmatigheid én doelmatigheid verricht (art. 7:11 Awb; tenzij de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van afd. 3.4 Awb is gevolgd). Omdat bezwaar geen schorsende werking heeft (art. 6:16 Awb), kan bij onverwijlde spoed een voorlopige voorziening worden gevraagd (art. 8:81 Awb).
   • Sinds de Harderwijk-uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (ABRvS 2 februari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:285) toetst de bestuursrechter discretionaire besluiten aan het evenredigheidsbeginsel (art. 3:4 lid 2 Awb) via drie stappen: geschiktheid (effectief om het doel te bereiken?), noodzakelijkheid (geen minder ingrijpend middel mogelijk?) en evenwichtigheid (is de uitkomst in het concrete geval niet onevenredig bezwarend?).
5. Wet open overheid (Woo, 2022):
   • Regelt zowel actieve openbaarmaking uit eigen beweging (11 informatiecategorieën ex art. 3.3 Woo) als passieve openbaarmaking op verzoek van eenieder zonder belangvereiste (art. 4.1 Woo, beslistermijn 4 weken, eenmalig te verlengen met 2 weken).
   • Onderscheid de absolute weigeringsgronden (art. 5.1 lid 1 Woo: o.a. eenheid van de Kroon, staatsveiligheid, bedrijfs- en fabricagegegevens, bijzondere persoonsgegevens — geen belangenafweging) van de relatieve weigeringsgronden (art. 5.1 lid 2 Woo: o.a. internationale betrekkingen, financiële belangen van de Staat, inspectie/toezicht, eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer — afweging tegen het publieke belang van openbaarheid) en het regime voor persoonlijke beleidsopvattingen in intern beraad (art. 5.2 Woo: feiten, prognoses, beleidsalternatieven en gevolgen mogen niet worden geweigerd).

Verdiepingstabel: Vertrouwensbeginsel, Subsidierecht en Finale Geschilbeslechting

Bestuursrechtelijk leerstuk	Wettelijke bepaling / Jurisprudentie	Kernregel voor de uitvoerings- en beleidspraktijk
Vertrouwensbeginsel (3-stappenplan)	Amsterdamse dakopbouw (ABRvS 29 mei 2019, ECLI:NL:RVS:2019:1696)	Stap 1 (Toezegging): Moest de uitlating/gedraging door de burger redelijkerwijs worden opgevat als een welbewuste standpuntbepaling? Stap 2 (Toerekening): Kan de toezegging aan het bevoegde orgaan worden toegerekend (ook bij schijn van bevoegdheid)? Stap 3 (Belangenafweging): Weegt het gewekte vertrouwen zwaarder dan de wet, het algemeen belang of derdenbelangen (anders eventueel vergoeding van dispositieschade)?
Subsidietweefasenstelsel & Subsidieplafond	Titel 4.2 Awb (art. 4:21–4:57 Awb)	Vereist een wettelijk voorschrift (art. 4:23 Awb). Fase 1: Subsidieverlening (voorwaardelijke aanspraak vóór de activiteit). Fase 2: Subsidievaststelling (definitief recht op betaling ná verantwoording). Overschrijding van een tijdig bekendgemaakt subsidieplafond (art. 4:25 Awb) is een dwingende weigeringsgrond.
Niet-tijdig beslissen & Dwangsom	Art. 4:13–4:20 en art. 6:2 onder b Awb	Na het verstrijken van de beslistermijn (bij gebreke van wettelijke termijn: 8 weken) en een schriftelijke ingebrekestelling + 2 weken verbeurt het orgaan een dwangsom (€ 23/€ 35/€ 45 per dag, max. 42 dagen = € 1.442) en staat direct beroep bij de bestuursrechter open.
Relativiteitsvereiste	Art. 8:69a Awb + Correctie-Widdershoven	De bestuursrechter vernietigt een besluit niet wegens schending van een norm die kennelijk niet strekt tot bescherming van het belang van de eiser (tenzij die norm via het gelijkheids- of vertrouwensbeginsel doorwerkt).
Finale geschilbeslechting	Art. 6:22, 8:51a en 8:72 lid 3 Awb	Passeren van gebreken (art. 6:22 Awb: niemand benadeeld), bestuurlijke lus (art. 8:51a Awb: tussenuitspraak tot herstel), in stand laten rechtsgevolgen (art. 8:72 lid 3 sub a Awb) of zelf in de zaak voorzien (art. 8:72 lid 3 sub b Awb).
Herstelsanctie vs. Bestraffende sanctie	Hoofdstuk 5 Awb (art. 5:21, 5:31d en 5:40 Awb)	Last onder bestuursdwang / dwangsom: reparatoir (gericht op herstel na begunstigingstermijn; beginselplicht tot handhaving). Bestuurlijke boete: punitief (leedtoevoeging; waarborgen art. 6 EVRM, zwijgrecht/cautie ex art. 5:10a Awb).

---

22 Oefenopgaven voor zelfstandige training

Werk elke opgave eerst zelfstandig uit met pen en papier voordat je de uitwerkingen raadpleegt.

Deel A: Verbaal redeneren (Fase 1 Aanmeldingstest)

Lees de onderstaande alinea voor opgave 1 t/m 4 en beoordeel elke stelling uitsluitend op basis van de tekst met Waar, Onwaar of Niet te bepalen.

Tekst: "Volgens het nieuwe kaderbesluit Digitale Overheidsdienstverlening mogen uitvoeringsorganisaties een geautomatiseerd beslissysteem alleen inzetten bij de beoordeling van burgersubsidies indien het algoritme vooraf is geregistreerd in het openbare Algoritmeregister én er bij elke afwijzing menselijke tussenkomst plaatsvindt. In 2025 maakte 65% van de landelijke uitvoeringsorganisaties gebruik van ten minste één geregistreerd algoritme. Geen enkele organisatie die in 2025 zonder geregistreerd algoritme werkte, wees subsidieaanvragen volledig geautomatiseerd af."

1. Stelling 1: Als een uitvoeringsorganisatie in 2025 een geautomatiseerd beslissysteem inzette bij de beoordeling van burgersubsidies volgens de regels van het nieuwe kaderbesluit, dan was dat algoritme vooraf opgenomen in het openbare Algoritmeregister.
2. Stelling 2: Uitvoeringsorganisaties die hun algoritme vooraf in het openbare Algoritmeregister hebben geregistreerd en bij elke afwijzing menselijke tussenkomst garanderen, mogen volgens het kaderbesluit een geautomatiseerd beslissysteem inzetten bij burgersubsidies.
3. Stelling 3: In 2025 beschikte exact 35% van de landelijke uitvoeringsorganisaties over geen enkel algoritme.
4. Stelling 4: Sommige landelijke uitvoeringsorganisaties die in 2025 over ten minste één geregistreerd algoritme beschikten, zetten dit algoritme in bij de beoordeling van burgersubsidies.

Deel B: Numeriek redeneren (Fase 1 Aanmeldingstest)

Gebruik de onderstaande tabel over het budget en de afhandeling van bezwaarschriften bij drie uitvoeringsdirecties (D1, D2 en D3) voor opgave 5 t/m 10:

Directie	Budget 2023 (€ mln)	Budgetindex 2024 ($2023 = 100$)	Budgetindex 2025 ($2023 = 100$)	Ontvangen bezwaren 2025	Aandeel gegrond verklaard 2025 (%)	Gemiddelde doorlooptijd 2025 (dagen)
D1 (Toeslagen & Inkomens)	120,0	110,0	132,0	4.000	18,0%	35
D2 (Ondernemersregelingen)	80,0	125,0	120,0	1.500	12,0%	42
D3 (Mobiliteit & Klimaat)	50,0	90,0	108,0	2.500	24,0%	28

5. Met hoeveel procent is het nominale budget van Directie D1 in 2025 gestegen ten opzichte van 2024, en hoeveel miljoen euro bedraagt het totale budget van D1, D2 en D3 samen in 2025?
6. Voor Directie D2 daalde het aandeel gegrond verklaarde bezwaren van $16,0%$ in 2024 naar $12,0%$ in 2025. Bereken zowel de verandering in procentpunten als de relatieve procentuele verandering.
7. Bereken het gewogen gemiddelde van de doorlooptijd (in dagen, op twee decimalen) en het totale percentage gegrond verklaarde bezwaren over alle $8.000$ bezwaarschriften van D1, D2 en D3 samen in 2025.
8. Het prijsindexcijfer (PIC) steeg van $100,0$ in 2023 naar $112,5$ in 2025. Bereken het reële indexcijfer (RIC) en de reële procentuele budgetontwikkeling van Directie D3 in 2025 ten opzichte van 2023.
9. In 2025 ontving Directie D2 $1.500$ bezwaarschriften, wat neerkomt op een daling van $25,0%$ ten opzichte van het aantal bezwaarschriften in 2024. Hoeveel bezwaarschriften ontving D2 in 2024?
10. Voor 2026 krijgt Directie D3 een extra taakbudget dat in de verhouding $2 : 3 : 5$ wordt verdeeld over ICT, Juridische Zaken en Uitvoering. Nadat $15%$ van het Uitvoeringsdeel wordt overgeheveld naar ICT, bedraagt het nieuwe ICT-deel $€\ 11,0\text{ miljoen}$. Hoe groot was het totale extra taakbudget voor 2026?

Deel C: Abstract en inductief redeneren (Figuurreeksen & Matrices)

11. Een asymmetrische pijl wijst in figuur 1 naar Noord ($0^\circ$) met een vlaggetje aan de rechterzijde van de pijlpunt. In de reeks draait de pijl afwisselend $+90^\circ$ met de klok mee (CW), spiegelt vervolgens horizontaal (boven/onder wisselt om), draait weer $+90^\circ$ CW en spiegelt opnieuw horizontaal. In welke richting wijst de pijl in figuur 5 en aan welke zijde zit het vlaggetje?
12. In een regelmatige twaalfhoek (zoals een klok met posities $1$ t/m $12$) staat een zwarte stip in figuur 1 op positie $12$, in figuur 2 op positie $1$, in figuur 3 op positie $3$, in figuur 4 op positie $6$ en in figuur 5 op positie $10$. Op welke klokpositie staat de stip in figuur 6?
13. In een $3\times 3$-matrix geldt per rij de booleaanse XOR-regel (symmetrisch verschil) tussen kolom 1 en kolom 2 om kolom 3 te vormen. In rij 3 bevat kolom 1 een vierkant met een horizontale middenlijn en de diagonaal van linksboven naar rechtsonder; kolom 2 bevat de bovenzijde en onderzijde van het vierkant, de horizontale middenlijn en beide diagonalen. Welke lijnstukken staan er in rij 3, kolom 3?
14. In een reeks symbolen neemt de totale waarde per stap toe met $+3$. Een wit bolletje is $1$ punt waard; zodra er $4$ witte bolletjes zijn, worden die ingewisseld voor $1$ zwarte ruit ($= 4$ punten); zodra er $3$ zwarte ruiten zijn, worden die ingewisseld voor $1$ ster ($= 12$ punten). Figuur 1 telt $2$ witte bolletjes. Uit welke symbolen bestaat figuur 5?

Deel D: Situational Judgment Test (SJT), Staatsrecht, Awb & Woo

15. SJT-casus (Interdepartementaal overleg): Je vertegenwoordigt als rijkstrainee je ministerie in een werkgroep. Vlak voor de vergadering zie je een rekenfout in de tabel van een ander ministerie waardoor hun beleidsvoorstel $€\ 15\text{ miljoen}$ goedkoper lijkt dan het werkelijk is. Hoe handel je het meest effectief?
16. SJT-casus (Parlementaire spoedvraag): Vrijdagmiddag om 16:30 uur belt een Kamerlid rechtstreeks naar jouw mobiele werknummer met het verzoek om een nog niet gepubliceerd concept-evaluatierapport vóór het weekend per mail toe te sturen. Hoe reageer je staatsrechtelijk en ambtelijk correct?
17. Een privaatrechtelijke stichting kent zonder wettelijke grondslag financiële tegemoetkomingen toe aan gedupeerde woningeigenaren. De minister van BZK heeft de beleidsregels en toekenningscriteria volledig vastgesteld en financiert $80%$ van het uitkeringsbudget uit de Rijksbegroting. Kwalificeert een beslissing van deze stichting op een aanvraag als een besluit in de zin van de Awb?
18. De gemeenteraad stelt een Algemene Plaatselijke Verordening (APV) vast waarin staat dat het verboden is honden los te laten lopen buiten door het college van B&W aangewezen gebieden. Vervolgens wijst het college bij besluit het Zuiderpark aan als hondenlosloopgebied. Kwalificeer beide besluiten en geef aan of daartegen direct bezwaar en beroep openstaat.
19. Op 4 maart maakt de minister een subsidieafwijzing bekend door toezending per post aan de aanvrager. Op welke datum begint en eindigt de wettelijke bezwaartermijn, wat gebeurt er als de aanvrager op 20 maart direct beroep instelt bij de rechtbank, en schorst het bezwaar de werking van het besluit?
20. Een ondernemer krijgt op grond van een discretionaire bevoegdheid een sluitingsbevel voor zijn bedrijfspand van zes maanden na een eerste overtreding. Hoe toetst de bestuursrechter dit besluit aan artikel 3:4 lid 2 Awb volgens de Harderwijk-rechtspraak?
21. Een journalist dient onder de Wet open overheid (Woo) een verzoek in om alle interne e-mails en ambtelijke nota's over een nieuw belastingplan openbaar te maken. De nota's bevatten zowel feitelijke doorrekeningen van het CPB, drie uitgewerkte beleidsalternatieven met hun budgettaire gevolgen, als de persoonlijke opvatting van een beleidsmedewerker. Wat moet de minister openbaar maken en wat mag of moet hij weigeren op grond van artikel 5.2 Woo?
22. Tijdens het begrotingsjaar valt de instroom bij een wettelijke subsidieregeling op de Rijksbegroting $€\ 90\text{ miljoen}$ hoger uit dan geraamd, terwijl de vennootschapsbelasting door hoogconjunctuur $€\ 400\text{ miljoen}$ méér oplevert dan geraamd. Mag de minister de uitgaventegenvaller van $€\ 90\text{ miljoen}$ volgens de Zalm-norm dekken uit de belastingmeevaller?

---

Uitwerkingen en stapsgewijze verklaringen

1. Waar. Het kaderbesluit stelt registratie in het Algoritmeregister als noodzakelijke voorwaarde ("alleen ... indien"): als een organisatie conform het kaderbesluit een geautomatiseerd beslissysteem inzette ($P$), moet aan beide voorwaarden ($Q_1 \land Q_2$) zijn voldaan.
2. Niet te bepalen. De woorden "alleen ... indien" drukken uitsluitend een noodzakelijke voorwaarde uit ($P \rightarrow (Q_1 \land Q_2)$), geen voldoende voorwaarde. Er kunnen in het kaderbesluit nog andere voorwaarden staan die niet in deze alinea zijn genoemd.
3. Niet te bepalen. De tekst vermeldt dat $65%$ gebruikmaakte van ten minste één geregistreerd algoritme. De overige $35%$ had dus geen geregistreerd algoritme, maar kan wel degelijk over niet-geregistreerde algoritmen (bijvoorbeeld voor intern bedrijfsvoeringsgebruik buiten burgersubsidies) hebben beschikt.
4. Niet te bepalen. De tekst zegt dat $65%$ van de organisaties ten minste één geregistreerd algoritme gebruikte, maar vermeldt niet of die algoritmen specifiek voor burgersubsidies of voor heel andere taken (zoals planning of fraudedetectie) werden ingezet.
5. Mutatie D1: $+20,0%$; totaalbudget 2025: $€\ 308,4\text{ miljoen}$.
   • Voor D1 stijgt de index van $110,0$ (2024) naar $132,0$ (2025): $\frac{132,0 - 110,0}{110,0} \times 100% = \frac{22,0}{110,0} \times 100% = +20,0%$.
   • Budgetten in 2025: $\text{D1} = 120,0 \times 1,32 = €\ 158,4\text{ mln}$; $\text{D2} = 80,0 \times 1,20 = €\ 96,0\text{ mln}$; $\text{D3} = 50,0 \times 1,08 = €\ 54,0\text{ mln}$. Som: $158,4 + 96,0 + 54,0 = €\ 308,4\text{ miljoen}$.
6. $-4,0\text{ procentpunt}$ en $-25,0%$ relatief. Het verschil in procentpunten is $12,0 - 16,0 = -4,0\text{ procentpunt}$. De relatieve mutatie ten opzichte van de startwaarde $16,0%$ bedraagt $\frac{12,0 - 16,0}{16,0} \times 100% = -25,0%$.
7. Gewogen gemiddelde doorlooptijd: $34,13\text{ dagen}$; totaal aandeel gegrond: $18,75%$.
   • Totale bezwaardagen: $(4.000 \times 35) + (1.500 \times 42) + (2.500 \times 28) = 140.000 + 63.000 + 70.000 = 273.000\text{ dagen}$. Gedeeld door $8.000$ bezwaren geeft $\frac{273.000}{8.000} = 34,125 \approx 34,13\text{ dagen}$.
   • Aantal gegronde bezwaren: $\text{D1}: 0,18 \times 4.000 = 720$; $\text{D2}: 0,12 \times 1.500 = 180$; $\text{D3}: 0,24 \times 2.500 = 600$. Totaal gegrond: $720 + 180 + 600 = 1.500$. Percentage: $\frac{1.500}{8.000} \times 100% = 18,75%$.
8. $\text{RIC} = 96,0$, dus een reële krimp van $-4,0%$. Voor D3 is het nominale indexcijfer in 2025 $\text{NIC} = 108,0$ en het prijsindexcijfer $\text{PIC} = 112,5$. Hieruit volgt $\text{RIC} = \frac{108,0}{112,5} \times 100 = 96,0$. In reële koopkrachttermen is het budget van D3 tussen 2023 en 2025 dus met $4,0%$ gedaald.
9. $2.000\text{ bezwaarschriften}$. De $1.500$ bezwaarschriften in 2025 vormen $100% - 25% = 75%$ ($0,75$) van het aantal in 2024: $\frac{1.500}{0,75} = 2.000$.
10. $€\ 40,0\text{ miljoen}$. De verhouding $2 : 3 : 5$ telt $10$ delen, dus ICT heeft initieel $20%$ ($0,20 B$) en Uitvoering $50%$ ($0,50 B$) van het totaalbudget $B$. Overheveling van $15%$ van het Uitvoeringsdeel voegt $0,15 \times 0,50 B = 0,075 B$ toe aan ICT. Het nieuwe ICT-aandeel is $0,20 B + 0,075 B = 0,275 B$. Uit $0,275 B = €\ 11,0\text{ mln}$ volgt $B = \frac{11,0}{0,275} = €\ 40,0\text{ miljoen}$.
11. De pijl wijst in figuur 5 weer naar Noord ($0^\circ$) met het vlaggetje aan de rechterzijde.

• Figuur 1: Noord, vlag rechts (CW-zijde).
• Figuur 2 ($+90^\circ$ CW): Oost, vlag onder (CW-zijde).
• Figuur 3 (horizontale spiegeling boven/onder): de pijl blijft naar Oost wijzen, maar de vlag klapt van onder naar boven (CCW-zijde).
• Figuur 4 ($+90^\circ$ CW): pijl wijst naar Zuid, de vlag draait mee naar rechts (CCW-zijde).
• Figuur 5 (horizontale spiegeling boven/onder): Zuid klapt om naar Noord, terwijl links/rechts gelijk blijft, zodat het vlaggetje weer aan de rechterzijde zit.

12. Positie 3. De stapgrootte langs de klok neemt cumulatief met $+1$ toe: van $12 \xrightarrow{+1} 1 \xrightarrow{+2} 3 \xrightarrow{+3} 6 \xrightarrow{+4} 10$. De volgende stap van figuur 5 naar figuur 6 is $+5$: $10 + 5 = 15 \equiv 3 \pmod{12}$.
13. De linkerzijde, de rechterzijde en de diagonaal van linksonder naar rechtsboven.

• Kolom 1 heeft: bovenzijde, onderzijde, linkerzijde, rechterzijde, horizontale middenlijn en diagonaal $\setminus$.
• Kolom 2 heeft: bovenzijde, onderzijde, horizontale middenlijn, diagonaal $\setminus$ en diagonaal $/$.
• Onder XOR vallen alle gemeenschappelijke lijnen (bovenzijde, onderzijde, horizontale middenlijn en diagonaal $\setminus$) weg; over blijven de linkerzijde, de rechterzijde (alleen in kolom 1) en de diagonaal $/$ (alleen in kolom 2).

14. $1\text{ ster en } 2\text{ witte bolletjes}$ (totale waarde = $14$). Figuur 1 heeft waarde $2$. Na vier stappen van $+3$ heeft figuur 5 een totale waarde van $2 + 4 \times 3 = 14$ punten. Omdat $1\text{ ster} = 12$ punten en $2 < 4$, wordt $14$ geschreven als $1\text{ ster} + 0\text{ zwarte ruiten} + 2\text{ witte bolletjes}$.
15. Spreek de collega van het andere ministerie vóór de vergadering kort een-op-een aan om de berekening te verifiëren. Zo geef je de collega gelegenheid de fout zonder gezichtsverlies te herstellen, borg je dat de werkgroep op basis van juiste cijfers besluit én bescherm je de interdepartementale werkrelatie (hoge score op samenwerken en verbinden én integriteit).
16. Verstrek het conceptrapport niet zelf; noteer het verzoek en schakel direct met je leidinggevende en de directie Parlementaire Zaken. Op grond van artikel 42 en 68 Grondwet verloopt informatieverstrekking aan de Staten-Generaal uitsluitend via en onder verantwoordelijkheid van de minister.
17. Ja, de stichting is hier een b-orgaan (art. 1:1 lid 1 onder b Awb) en haar toekennings- of afwijzingsbeslissing is een besluit (beschikking). Hoewel een wettelijke grondslag ontbreekt, voldoet de stichting aan beide cumulatieve vereisten van het Stichting Silicose-criterium: de inhoudelijke criteria zijn in beslissende mate bepaald door een a-orgaan (de minister) én de uitkeringen worden voor meer dan twee derden ($80% \ge 66,7%$) door dat a-orgaan gefinancierd.
18. De APV is een algemeen verbindend voorschrift (avv); het aanwijzingsbesluit voor het Zuiderpark is een concretiserend besluit van algemene strekking. Tegen de APV zelf staat op grond van artikel 8:3 lid 1 onder a Awb géén direct bezwaar en beroep open; tegen het concretiserend besluit van algemene strekking (dat het toepassingsbereik naar plaats bepaalt zonder een nieuwe norm te stellen) staat wél direct bezwaar en beroep voor belanghebbenden open.
19. De termijn van zes weken begint op 5 maart (de dag na bekendmaking, art. 6:8 lid 1 Awb) en eindigt op 15 april; de rechtbank stuurt het beroepschrift door als bezwaarschrift; geen schorsende werking.

• Op grond van artikel 7:1 Awb moet eerst bezwaar worden gemaakt. Dien je tijdens de bezwaartermijn per abuis direct een beroepschrift in bij de rechtbank, dan verklaart de rechter dit niet-ontvankelijk en zendt het stuk op grond van de doorzendplicht (art. 6:15 Awb) door naar het bestuursorgaan ter behandeling als bezwaarschrift.
• Volgens artikel 6:16 Awb schorst het maken van bezwaar de werking van het besluit niet; daarvoor is een verzoek om een voorlopige voorziening bij de voorzieningenrechter nodig (art. 8:81 Awb).

20. De rechter toetst het sluitingsbevel aan de drietraps-evenredigheidstoets van de Harderwijk-uitspraak (art. 3:4 lid 2 Awb): 1) Geschiktheid (is sluiting effectief om de openbare orde te herstellen en herhaling te voorkomen?), 2) Noodzakelijkheid (had het doel ook met een minder ingrijpend middel, zoals een bestuurlijke waarschuwing of last onder dwangsom, kunnen worden bereikt?), en 3) Evenwichtigheid (staat een sluiting van zes maanden bij een eerste overtreding in redelijke verhouding tot de nadelige financiële gevolgen voor de ondernemer?). Omdat het een zeer ingrijpende maatregel betreft, toetst de rechter intensief.
21. Feiten, CPB-prognoses en de drie beleidsalternatieven met hun gevolgen móéten openbaar worden gemaakt (tenzij een weigeringsgrond uit art. 5.1 Woo van toepassing is); de tot de medewerker herleidbare persoonlijke beleidsopvatting wordt geweigerd (of geanonimiseerd verstrekt). Artikel 5.2 lid 1 Woo bepaalt uitdrukkelijk dat feiten, prognoses, beleidsalternatieven en de gevolgen van een bepaald beleidsalternatief géén persoonlijke beleidsopvattingen zijn. Bovendien bepaalt artikel 5.2 lid 3 Woo dat uit documenten opgesteld ten behoeve van formele bestuurlijke besluitvorming ook informatie over persoonlijke beleidsopvattingen wordt verstrekt in niet tot personen herleidbare vorm, tenzij het goed functioneren van de Staat of het bestuursorgaan daardoor ernstig wordt geschaad.
22. Nee. Onder de Zalm-norm (trendmatig begrotingsbeleid) geldt een strikte scheiding tussen inkomsten en uitgaven. Een overschrijding van $€\ 90\text{ miljoen}$ onder het uitgavenplafond Rijksbegroting moet binnen datzelfde uitgavenplafond worden gecompenseerd; de meevaller van $€\ 400\text{ miljoen}$ bij de vennootschapsbelasting mag niet voor extra uitgaven worden ingezet, maar verbetert het EMU-saldo.

---

Hoe je met deze oefenresultaten verder traint

• Minder dan 80% goed bij Deel A en B (Verbaal & Numeriek)? Oefen onder een strikte klok van 75 seconden per opgave. Dwing jezelf bij verbale vragen om de exacte zinsnede aan te wijzen die jouw antwoord bewijst; als je buiten de alinea moet redeneren, kies je Niet te bepalen.
• Voorbereiding op Fase 3 (Selectiedag): Schrijf voor elk van de vijf RTP-kerncompetenties twee volledige STARR-voorbeelden uit je studie-, bestuurs- of werkervaring uit, met extra aandacht voor de laatste R (Reflectie).