Wat is de steminzet-tijd (Voice Onset Time, VOT) en welke drie categorieën plosieven onderscheidt deze?

VOT is het tijdsinterval tussen het loslaten van een plosief en het begin van de stembandtrilling. Een negatieve VOT geeft voorstemhebbende plosieven, een VOT rond 0 ms geeft ongeaspireerde (tenuis) plosieven, en een lange positieve VOT geeft geaspireerde plosieven.

Wat is in het Internationaal Fonetisch Alfabet (IPA) het verschil tussen schuine strepen `/.../` en vierkante haken `[...]`?

Schuine strepen `/.../` omsluiten een brede fonemische transcriptie die alleen betekenisonderscheidende fonemen toont, terwijl vierkante haken `[...]` een nauwe fonetische transcriptie aangeven met precieze articulatorische details en diakritische tekens.

Hoe hangen in de akoestische fonetiek de eerste twee klinkerformanten ($F_1$ en $F_2$) samen met de tongpositie?

$F_1$ correleert omgekeerd met klinkerhoogte (gesloten/hoge klinkers hebben een lage $F_1$; open/lage klinkers hebben een hoge $F_1$), terwijl $F_2$ positief correleert met hoe ver de tong naar voren ligt (voorklinkers hebben een hoge $F_2$; achterklinkers een lagere $F_2$).

Wat is klinkerreductie tot sjwa `/ə/` en waarom is dit essentieel voor een natuurlijke prosodie in talen met klemtoonritme?

In talen zoals het Engels, Nederlands en Russisch verschuiven onbeklemtoonde klinkers naar de centrale sjwa `/ə/` en worden ze korter, wat het ritmische contrast oplevert waarmee luisteraars woordgrenzen en woordklemtoon herkennen.

Hoe heeft het Companion Volume van het ERK (CEFR, 2018/2020) de beoordelingsschaal voor Fonologische Beheersing herzien?

Het verving het onrealistische ideaal van een 'moedertaalaccent' door een expliciete focus op algehele verstaanbaarheid, beheersing van segmentele klanken en prosodische kenmerken (klemtoon, ritme en intonatie) zodat de luisteraar de spreker zonder moeite begrijpt.

Wat betekent fonatietype in toonsystemen zoals het Vietnamees, waarin tonen toonhoogte combineren met stemkwaliteit?

In talen zoals het Vietnamees worden lexicale tonen niet alleen bepaald door het toonhoogteverloop, maar ook door de stemkwaliteit (fonatie), zoals modale stem, ademstem, kraakstem/gelaryngaliseerde stem (*ngã*) of een glottisslag/vernauwing (*nặng*).

Hoe verschillen plosieven (occlusieven), fricatieven en affricaten qua articulatiewijze?

Plosieven blokkeren de luchtstroom volledig vóór een plotselinge plof; fricatieven persen lucht door een nauwe opening wat geruis veroorzaakt; affricaten beginnen als een volledige afsluiting en gaan direct over in een homorgane fricatief (bijv. `[t͡ʃ]`).

Welke drie articulatorische parameters classificeren pulmonale medeklinkers in de IPA-tabel?

Stemhebbendheid (of de stembanden trillen), articulatieplaats (waar de vernauwing in het spraakkanaal plaatsvindt) en articulatiewijze (hoe de luchtstroom wordt geblokkeerd of doorgelaten).

Waarin verschilt een zuiver syllabarium (zoals het Japanse Hiragana/Katakana) van een abugida (zoals het Devanagari)?

In een zuiver syllabarium hebben lettergrepen met dezelfde medeklinker of klinker (zoals Japans `か ka, き ki, く ku`) grafisch onverwante tekens, terwijl ze in een abugida systematisch hetzelfde basismedeklinkerteken delen, aangevuld met klinkertekens.

Waarin verschilt fonetiek van fonologie binnen de taalkunde?

Fonetiek bestudeert de concrete fysieke productie, overdracht en waarneming van spraakklanken in alle talen, terwijl fonologie bestudeert hoe klanken abstract functioneren om betekenisverschillen binnen een specifieke taal uit te drukken.

Wat houdt de Hypothese van Orthografische Diepte (Katz & Frost, 1992) in?

Deze maakt onderscheid tussen ondiepe (transparante) spellingssystemen met regelmatige één-op-één-koppelingen tussen grafeem en foneem (bijv. Fins, Spaans, Italiaans, Turks) en diepe (ondoorzichtige) spellingssystemen met complexe, onregelmatige relaties (bijv. Engels, Frans).

Hoe verschilt een lexicale toontaal van een intonatietaal en een toonaccenttaal (pitch-accent)?

Een toontaal gebruikt toonhoogtepatronen op vrijwel elke lettergreep om woordbetekenissen te onderscheiden; een toonaccenttaal (bijv. Japans, Zweeds) legt een toonpatroon of toondaling vast op één geaccentueerde plek per woord; een intonatietaal gebruikt toonhoogte vooral op zinsniveau.

Wat is het verschil tussen een registertoonsysteem en een contourtoonsysteem?

Registertoonsystemen (veelvoorkomend in Sub-Sahara-Afrika) onderscheiden relatief vlakke toonhoogteniveaus (bijv. Hoog, Midden, Laag), terwijl contourtoonsystemen (veelvoorkomend in Oost- en Zuidoost-Azië) dynamische toonbewegingen (stijgend, dalend, buigend) binnen één lettergreep onderscheiden.

Waarom noemen taalkundigen het Koreaanse Hangul (ontworpen in 1443) een 'kenmerkenalfabet' dat in lettergreepblokken wordt geschreven?

Hangul is een alfabet waarvan de basisletters voor medeklinkers de vorm van de spraakorganen nabootsen, met extra streepjes voor fonologische kenmerken zoals aspiratie, en waarbij de letters in tweedimensionale lettergreepblokken worden gegroepeerd.

Wat zijn secundaire articulaties zoals palatalisatie `[ʲ]`, velarisatie `[ˠ]` en labialisatie `[ʷ]`?

Het zijn extra approximant-achtige vernauwingen die gelijktijdig aan een primaire medeklinker worden toegevoegd: het heffen van het tonglichaam naar het harde gehemelte (`[ʲ]`), het heffen van de tongrug naar het zachte gehemelte (`[ˠ]`) of het ronden van de lippen (`[ʷ]`).

Hoe worden hoofdklemtoon, bijklemtoon en klanklengte in een IPA-transcriptie genoteerd?

Hoofdklemtoon wordt gemarkeerd met een hoog verticaal streepje `[ˈ]` vóór de beklemtoonde lettergreep, bijklemtoon met een laag verticaal streepje `[ˌ]` vóór de lettergreep, en een lange klinker of gegemineerde medeklinker met een driehoekige dubbele punt `[ː]`.

Waarin verschilt een monoftong (eenklank) van een diftong (tweeklank) bij de klinkerarticulatie?

Een monoftong behoudt gedurende de hele lettergreepkern een relatief stabiele tong- en lippositie, terwijl een diftong een vloeiende glijbeweging van de ene klinkerkwaliteit naar een andere binnen dezelfde lettergreep inhoudt.

Waarom horen Engelstaligen Spaanse, Franse of Nederlandse stemloze plosieven `/p, t, k/` vaak als stemhebbende `/b, d, g/`?

In het Spaans, Frans en Nederlands zijn `/p, t, k/` ongeaspireerd met een VOT rond nul, wat overeenkomt met de VOT van Engelse `/b, d, g/` aan het begin van een lettergreep in plaats van de sterk geaspireerde Engelse `[pʰ, tʰ, kʰ]`.

Wat is het verschil tussen een alveolaire trilklank `[r]` en een alveolaire tikklank (tap/flap) `[ɾ]`?

Een tikklank `[ɾ]` is één enkele snelle spierbeweging van de tongpunt tegen de tandkas (zoals in het Spaanse 'pero'), terwijl een trilklank `[r]` de tongpunt onder aerodynamische spanning houdt zodat de luchtstroom meerdere trillingen opwekt (zoals in 'perro').

Hoe verlopen de belangrijkste articulatieplaatsen van medeklinkers van de lippen tot het strottenhoofd?

Bilabiaal, labiodentaal, dentaal, alveolair, postalveolair, retroflex, palataal, velair, uvulair, faryngaal en glottaal.

Wat is het verschil tussen een foneem en een allofoon, en hoe toont een minimaal paar fonemen aan?

Een foneem is een abstracte, betekenisonderscheidende klankeenheid (aangetoond met minimale paren zoals 'pak' vs. 'bak'), terwijl allofonen voorspelbare fonetische realisaties van één foneem zijn die de woordbetekenis niet veranderen (bijv. Engels `[pʰ]` in 'pin' vs. `[p]` in 'spin').

Wat is toonsandhi en wat is de klassieke regel voor opeenvolgende derde tonen in het Mandarijn?

Toonsandhi is een fonologische regel waarbij de onderliggende toon van een woord verandert onder invloed van aangrenzende tonen; wanneer in het Mandarijn twee derde tonen (`214`) op elkaar volgen, verandert de eerste in een stijgende tweede toon (`35`).

Wat zijn de bouwstenen van een lettergreep (syllabe) en wat houdt het sonoriteitsprincipe in?

Een lettergreep bestaat uit een optionele aanzet (onset) en een rijm dat uiteenvalt in een kern (nucleus) en een optionele coda. Het sonoriteitsprincipe stelt dat de klankrijkheid (sonoriteit) stijgt van de aanzet naar de kern en weer daalt richting de coda.

Hoe worden genasaleerde klinkers fysiologisch geproduceerd en hoe geeft het IPA ze weer?

Ze worden gevormd door het zachte gehemelte (velum) te laten zakken zodat lucht tegelijk door de mond- en neusholte resoneert; in het IPA worden ze aangeduid met een tilde boven het klinkersymbool (bijv. Frans `/ɑ̃, ɛ̃, ɔ̃/`).

Wat is een mora (`μ`) in de fonologie en hoe telt het Japans mora's in woorden als 'Tōkyō' of 'Nippon'?

Een mora is een fonologische eenheid van lettergreepgewicht en duur. In het Japans telt een korte CV-lettergreep als 1 mora, terwijl het tweede deel van een lange klinker, een moraische nasaal `/ɴ/` en de eerste helft van een dubbelmedeklinker (`っ`) elk als een aparte mora tellen ('Tō-kyō' = 4 mora's; 'Ni-p-po-n' = 4 mora's).

Waarom wordt het Chinese schrift geclassificeerd als morfosyllabisch (of logografisch) in plaats van ideografisch, en hoe werken fonetisch-semantische samenstellingen?

Elk karakter (*hanzi*) verwijst naar een gesproken lettergreep en een morfeem, niet rechtstreeks naar een taalloos idee. Ruim 80% van de karakters zijn fonetisch-semantische samenstellingen die een betekenisradicaal (categoriewijzer) combineren met een klankcomponent (uitspraakwijzer).

Welke drie articulatorische dimensies bepalen de klinkertrapezoïde van het IPA?

Klinkerhoogte (gesloten/hoog tot open/laag), plaats van de tong op de voor-achter-as (voor, centraal of achter) en lipronding (gerond vs. ongerond).

Wat zijn de drie hoofdtakken van de fonetiek en wat onderzoekt elk ervan?

Articulatorische fonetiek bestudeert hoe spraakorganen klanken voortbrengen; akoestische fonetiek analyseert de fysische eigenschappen van geluidsgolven (frequentie, amplitude, duur); auditieve fonetiek onderzoekt hoe het oor en de hersenen spraak waarnemen.

Hoe verschillen talen met een klemtoonritme, een lettergreepritme en een moraritme qua prosodie?

Talen met klemtoonritme (bijv. Engels, Nederlands, Russisch) comprimeren onbeklemtoonde lettergrepen tussen klemtonen; talen met lettergreepritme (bijv. Spaans, Frans) geven lettergrepen een gelijkmatigere duur; talen met moraritme (bijv. Japans) meten ritme in subsyllabische tijdseenheden (mora's).

Hoe geeft de toonschaal van 1 tot 5 van Yuen Ren Chao de vier hoofdtonen van het Standaardmandarijn weer?

Op een schaal van 1 (laagst) tot 5 (hoogst): Toon 1 is hoog en vlak (`55`), Toon 2 is midden-stijgend (`35`), Toon 3 is laag dalend-stijgend (`214`, vaak `[21]` in lopende spraak) en Toon 4 is hoog-dalend (`51`).

Wat zijn sandhi-verschijnselen in verbonden spraak, zoals Franse liaison, elisie en assimilatie?

Dit zijn fonologische processen op woordgrenzen in vloeiende spraak: bij liaison wordt een normaal stomme eindmedeklinker uitgesproken vóór een volgende klinker; elisie laat een onbeklemtoonde klinker weg; assimilatie past de articulatieplaats of stemhebbendheid van een klank aan een buurklank aan.

Waarin verschillen een echt alfabet, een abjad en een abugida (alfasyllabarium) in de typologie van schriftsystemen?

Een echt alfabet (bijv. Latijns, Cyrillisch, Grieks, Hangul) schrijft medeklinkers en klinkers als gelijkwaardige letters; een abjad (bijv. Arabisch, Hebreeuws) noteert primair medeklinkers met optionele klinkertekens; een abugida (bijv. Devanagari, Thais) gebruikt medeklinkerletters met een inherente klinker die door verplichte klinkertekens wordt gewijzigd.

Fonetiek, IPA-uitspraak, Prosodie, Toonsystemen en Schriftsystemen

32 herhaalkaarten over articulatorische en akoestische fonetiek, IPA-transcriptie, classificatie van medeklinkers en klinkers, prosodie, toonsystemen en schriftsystemen.

Level: basic
Languages: nl → nl
Cards: 32
Markdown: Fonetiek, IPA-uitspraak, Prosodie, Toonsystemen en Schriftsystemen (.md)

Flashcards (32)

#	Front (Term / Question)	Back (Definition / Answer)
1	Wat is de steminzet-tijd (Voice Onset Time, VOT) en welke drie categorieën plosieven onderscheidt deze?	VOT is het tijdsinterval tussen het loslaten van een plosief en het begin van de stembandtrilling. Een negatieve VOT geeft voorstemhebbende plosieven, een VOT rond 0 ms geeft ongeaspireerde (tenuis) plosieven, en een lange positieve VOT geeft geaspireerde plosieven.
2	Wat is in het Internationaal Fonetisch Alfabet (IPA) het verschil tussen schuine strepen `/.../` en vierkante haken `[...]`?	Schuine strepen `/.../` omsluiten een brede fonemische transcriptie die alleen betekenisonderscheidende fonemen toont, terwijl vierkante haken `[...]` een nauwe fonetische transcriptie aangeven met precieze articulatorische details en diakritische tekens.
3	Hoe hangen in de akoestische fonetiek de eerste twee klinkerformanten ($F_1$ en $F_2$) samen met de tongpositie?	$F_1$ correleert omgekeerd met klinkerhoogte (gesloten/hoge klinkers hebben een lage $F_1$; open/lage klinkers hebben een hoge $F_1$), terwijl $F_2$ positief correleert met hoe ver de tong naar voren ligt (voorklinkers hebben een hoge $F_2$; achterklinkers een lagere $F_2$).
4	Wat is klinkerreductie tot sjwa `/ə/` en waarom is dit essentieel voor een natuurlijke prosodie in talen met klemtoonritme?	In talen zoals het Engels, Nederlands en Russisch verschuiven onbeklemtoonde klinkers naar de centrale sjwa `/ə/` en worden ze korter, wat het ritmische contrast oplevert waarmee luisteraars woordgrenzen en woordklemtoon herkennen.
5	Hoe heeft het Companion Volume van het ERK (CEFR, 2018/2020) de beoordelingsschaal voor Fonologische Beheersing herzien?	Het verving het onrealistische ideaal van een 'moedertaalaccent' door een expliciete focus op algehele verstaanbaarheid, beheersing van segmentele klanken en prosodische kenmerken (klemtoon, ritme en intonatie) zodat de luisteraar de spreker zonder moeite begrijpt.
6	Wat betekent fonatietype in toonsystemen zoals het Vietnamees, waarin tonen toonhoogte combineren met stemkwaliteit?	In talen zoals het Vietnamees worden lexicale tonen niet alleen bepaald door het toonhoogteverloop, maar ook door de stemkwaliteit (fonatie), zoals modale stem, ademstem, kraakstem/gelaryngaliseerde stem (ngã) of een glottisslag/vernauwing (nặng).
7	Hoe verschillen plosieven (occlusieven), fricatieven en affricaten qua articulatiewijze?	Plosieven blokkeren de luchtstroom volledig vóór een plotselinge plof; fricatieven persen lucht door een nauwe opening wat geruis veroorzaakt; affricaten beginnen als een volledige afsluiting en gaan direct over in een homorgane fricatief (bijv. `[t͡ʃ]`).
8	Welke drie articulatorische parameters classificeren pulmonale medeklinkers in de IPA-tabel?	Stemhebbendheid (of de stembanden trillen), articulatieplaats (waar de vernauwing in het spraakkanaal plaatsvindt) en articulatiewijze (hoe de luchtstroom wordt geblokkeerd of doorgelaten).
9	Waarin verschilt een zuiver syllabarium (zoals het Japanse Hiragana/Katakana) van een abugida (zoals het Devanagari)?	In een zuiver syllabarium hebben lettergrepen met dezelfde medeklinker of klinker (zoals Japans `か ka, き ki, く ku`) grafisch onverwante tekens, terwijl ze in een abugida systematisch hetzelfde basismedeklinkerteken delen, aangevuld met klinkertekens.
10	Waarin verschilt fonetiek van fonologie binnen de taalkunde?	Fonetiek bestudeert de concrete fysieke productie, overdracht en waarneming van spraakklanken in alle talen, terwijl fonologie bestudeert hoe klanken abstract functioneren om betekenisverschillen binnen een specifieke taal uit te drukken.
11	Wat houdt de Hypothese van Orthografische Diepte (Katz & Frost, 1992) in?	Deze maakt onderscheid tussen ondiepe (transparante) spellingssystemen met regelmatige één-op-één-koppelingen tussen grafeem en foneem (bijv. Fins, Spaans, Italiaans, Turks) en diepe (ondoorzichtige) spellingssystemen met complexe, onregelmatige relaties (bijv. Engels, Frans).
12	Hoe verschilt een lexicale toontaal van een intonatietaal en een toonaccenttaal (pitch-accent)?	Een toontaal gebruikt toonhoogtepatronen op vrijwel elke lettergreep om woordbetekenissen te onderscheiden; een toonaccenttaal (bijv. Japans, Zweeds) legt een toonpatroon of toondaling vast op één geaccentueerde plek per woord; een intonatietaal gebruikt toonhoogte vooral op zinsniveau.
13	Wat is het verschil tussen een registertoonsysteem en een contourtoonsysteem?	Registertoonsystemen (veelvoorkomend in Sub-Sahara-Afrika) onderscheiden relatief vlakke toonhoogteniveaus (bijv. Hoog, Midden, Laag), terwijl contourtoonsystemen (veelvoorkomend in Oost- en Zuidoost-Azië) dynamische toonbewegingen (stijgend, dalend, buigend) binnen één lettergreep onderscheiden.
14	Waarom noemen taalkundigen het Koreaanse Hangul (ontworpen in 1443) een 'kenmerkenalfabet' dat in lettergreepblokken wordt geschreven?	Hangul is een alfabet waarvan de basisletters voor medeklinkers de vorm van de spraakorganen nabootsen, met extra streepjes voor fonologische kenmerken zoals aspiratie, en waarbij de letters in tweedimensionale lettergreepblokken worden gegroepeerd.
15	Wat zijn secundaire articulaties zoals palatalisatie `[ʲ]`, velarisatie `[ˠ]` en labialisatie `[ʷ]`?	Het zijn extra approximant-achtige vernauwingen die gelijktijdig aan een primaire medeklinker worden toegevoegd: het heffen van het tonglichaam naar het harde gehemelte (`[ʲ]`), het heffen van de tongrug naar het zachte gehemelte (`[ˠ]`) of het ronden van de lippen (`[ʷ]`).
16	Hoe worden hoofdklemtoon, bijklemtoon en klanklengte in een IPA-transcriptie genoteerd?	Hoofdklemtoon wordt gemarkeerd met een hoog verticaal streepje `[ˈ]` vóór de beklemtoonde lettergreep, bijklemtoon met een laag verticaal streepje `[ˌ]` vóór de lettergreep, en een lange klinker of gegemineerde medeklinker met een driehoekige dubbele punt `[ː]`.
17	Waarin verschilt een monoftong (eenklank) van een diftong (tweeklank) bij de klinkerarticulatie?	Een monoftong behoudt gedurende de hele lettergreepkern een relatief stabiele tong- en lippositie, terwijl een diftong een vloeiende glijbeweging van de ene klinkerkwaliteit naar een andere binnen dezelfde lettergreep inhoudt.
18	Waarom horen Engelstaligen Spaanse, Franse of Nederlandse stemloze plosieven `/p, t, k/` vaak als stemhebbende `/b, d, g/`?	In het Spaans, Frans en Nederlands zijn `/p, t, k/` ongeaspireerd met een VOT rond nul, wat overeenkomt met de VOT van Engelse `/b, d, g/` aan het begin van een lettergreep in plaats van de sterk geaspireerde Engelse `[pʰ, tʰ, kʰ]`.
19	Wat is het verschil tussen een alveolaire trilklank `[r]` en een alveolaire tikklank (tap/flap) `[ɾ]`?	Een tikklank `[ɾ]` is één enkele snelle spierbeweging van de tongpunt tegen de tandkas (zoals in het Spaanse 'pero'), terwijl een trilklank `[r]` de tongpunt onder aerodynamische spanning houdt zodat de luchtstroom meerdere trillingen opwekt (zoals in 'perro').
20	Hoe verlopen de belangrijkste articulatieplaatsen van medeklinkers van de lippen tot het strottenhoofd?	Bilabiaal, labiodentaal, dentaal, alveolair, postalveolair, retroflex, palataal, velair, uvulair, faryngaal en glottaal.
21	Wat is het verschil tussen een foneem en een allofoon, en hoe toont een minimaal paar fonemen aan?	Een foneem is een abstracte, betekenisonderscheidende klankeenheid (aangetoond met minimale paren zoals 'pak' vs. 'bak'), terwijl allofonen voorspelbare fonetische realisaties van één foneem zijn die de woordbetekenis niet veranderen (bijv. Engels `[pʰ]` in 'pin' vs. `[p]` in 'spin').
22	Wat is toonsandhi en wat is de klassieke regel voor opeenvolgende derde tonen in het Mandarijn?	Toonsandhi is een fonologische regel waarbij de onderliggende toon van een woord verandert onder invloed van aangrenzende tonen; wanneer in het Mandarijn twee derde tonen (`214`) op elkaar volgen, verandert de eerste in een stijgende tweede toon (`35`).
23	Wat zijn de bouwstenen van een lettergreep (syllabe) en wat houdt het sonoriteitsprincipe in?	Een lettergreep bestaat uit een optionele aanzet (onset) en een rijm dat uiteenvalt in een kern (nucleus) en een optionele coda. Het sonoriteitsprincipe stelt dat de klankrijkheid (sonoriteit) stijgt van de aanzet naar de kern en weer daalt richting de coda.
24	Hoe worden genasaleerde klinkers fysiologisch geproduceerd en hoe geeft het IPA ze weer?	Ze worden gevormd door het zachte gehemelte (velum) te laten zakken zodat lucht tegelijk door de mond- en neusholte resoneert; in het IPA worden ze aangeduid met een tilde boven het klinkersymbool (bijv. Frans `/ɑ̃, ɛ̃, ɔ̃/`).
25	Wat is een mora (`μ`) in de fonologie en hoe telt het Japans mora's in woorden als 'Tōkyō' of 'Nippon'?	Een mora is een fonologische eenheid van lettergreepgewicht en duur. In het Japans telt een korte CV-lettergreep als 1 mora, terwijl het tweede deel van een lange klinker, een moraische nasaal `/ɴ/` en de eerste helft van een dubbelmedeklinker (`っ`) elk als een aparte mora tellen ('Tō-kyō' = 4 mora's; 'Ni-p-po-n' = 4 mora's).
26	Waarom wordt het Chinese schrift geclassificeerd als morfosyllabisch (of logografisch) in plaats van ideografisch, en hoe werken fonetisch-semantische samenstellingen?	Elk karakter (hanzi) verwijst naar een gesproken lettergreep en een morfeem, niet rechtstreeks naar een taalloos idee. Ruim 80% van de karakters zijn fonetisch-semantische samenstellingen die een betekenisradicaal (categoriewijzer) combineren met een klankcomponent (uitspraakwijzer).
27	Welke drie articulatorische dimensies bepalen de klinkertrapezoïde van het IPA?	Klinkerhoogte (gesloten/hoog tot open/laag), plaats van de tong op de voor-achter-as (voor, centraal of achter) en lipronding (gerond vs. ongerond).
28	Wat zijn de drie hoofdtakken van de fonetiek en wat onderzoekt elk ervan?	Articulatorische fonetiek bestudeert hoe spraakorganen klanken voortbrengen; akoestische fonetiek analyseert de fysische eigenschappen van geluidsgolven (frequentie, amplitude, duur); auditieve fonetiek onderzoekt hoe het oor en de hersenen spraak waarnemen.
29	Hoe verschillen talen met een klemtoonritme, een lettergreepritme en een moraritme qua prosodie?	Talen met klemtoonritme (bijv. Engels, Nederlands, Russisch) comprimeren onbeklemtoonde lettergrepen tussen klemtonen; talen met lettergreepritme (bijv. Spaans, Frans) geven lettergrepen een gelijkmatigere duur; talen met moraritme (bijv. Japans) meten ritme in subsyllabische tijdseenheden (mora's).
30	Hoe geeft de toonschaal van 1 tot 5 van Yuen Ren Chao de vier hoofdtonen van het Standaardmandarijn weer?	Op een schaal van 1 (laagst) tot 5 (hoogst): Toon 1 is hoog en vlak (`55`), Toon 2 is midden-stijgend (`35`), Toon 3 is laag dalend-stijgend (`214`, vaak `[21]` in lopende spraak) en Toon 4 is hoog-dalend (`51`).
31	Wat zijn sandhi-verschijnselen in verbonden spraak, zoals Franse liaison, elisie en assimilatie?	Dit zijn fonologische processen op woordgrenzen in vloeiende spraak: bij liaison wordt een normaal stomme eindmedeklinker uitgesproken vóór een volgende klinker; elisie laat een onbeklemtoonde klinker weg; assimilatie past de articulatieplaats of stemhebbendheid van een klank aan een buurklank aan.
32	Waarin verschillen een echt alfabet, een abjad en een abugida (alfasyllabarium) in de typologie van schriftsystemen?	Een echt alfabet (bijv. Latijns, Cyrillisch, Grieks, Hangul) schrijft medeklinkers en klinkers als gelijkwaardige letters; een abjad (bijv. Arabisch, Hebreeuws) noteert primair medeklinkers met optionele klinkertekens; een abugida (bijv. Devanagari, Thais) gebruikt medeklinkerletters met een inherente klinker die door verplichte klinkertekens wordt gewijzigd.