Czym jest sandhi tonalne i jak brzmi klasyczna zasada dotycząca sąsiadujących trzecich tonów w języku mandaryńskim?

Sandhi tonalne to reguła fonologiczna zmieniająca wyjściowy ton wyrazu pod wpływem sąsiednich tonów; w języku mandaryńskim, gdy bezpośrednio po sobie występują dwie sylaby w trzecim tonie (`214`), pierwsza z nich zmienia się w rosnący ton drugi (`35`).

Czym jest redukcja samogłosek do szwy `/ə/` i dlaczego jest kluczowa dla naturalnej prozodii w językach o rytmie akcentowym?

W językach takich jak angielski, rosyjski czy portugalski europejski nieakcentowane samogłoski ulegają centralizacji i skróceniu w kierunku `/ə/`, tworząc kontrast rytmiczny, który ułatwia słuchaczom rozpoznawanie granic wyrazów i akcentu wyrazowego.

Jakie trzy parametry artykulacyjne klasyfikują spółgłoski płucne (pulmonalne) w tabeli IPA?

Dźwięczność (czy wiązadła głosowe drgają), miejsce artykulacji (gdzie w trakcie głosowym powstaje przewężenie lub zwarcie) oraz sposób artykulacji (jak strumień powietrza jest blokowany lub uwalniany).

Jaka jest różnica między ukośnikami `/.../` a nawiasami kwadratowymi `[...]` w notacji Międzynarodowego Alfabetu Fonetycznego (IPA)?

Ukośniki `/.../` oznaczają szeroką transkrypcję fonemiczną (fonologiczną) uwzględniającą wyłącznie fonemy dystynktywne, natomiast nawiasy kwadratowe `[...]` ujmują wąską transkrypcję fonetyczną rejestrującą szczegółowe cechy artykulacyjne i znaki diakrytyczne.

Jaka jest różnica między dziąsłową spółgłoską drżącą `[r]` a dziąsłową uderzeniową (tap/flap) `[ɾ]`?

Spółgłoska uderzeniowa `[ɾ]` to pojedyncze, szybkie uderzenie czubka języka o wałek dziąsłowy (jak w hiszpańskim 'pero'), natomiast drżąca `[r]` utrzymuje czubek języka w napięciu aerodynamicznym, dzięki czemu strumień powietrza wywołuje serię drgań (jak w 'perro').

Jak fizjologicznie wytwarzane są samogłoski nosowe i jak oznacza się je w alfabecie IPA?

Powstają poprzez obniżenie podniebienia miękkiego (welum), dzięki czemu powietrze rezonuje jednocześnie w jamie ustnej i nosowej; w IPA oznacza się je tyldą nad symbolem samogłoski (np. francuskie `/ɑ̃, ɛ̃, ɔ̃/`).

W jaki sposób skala tonalna 1–5 Yuen Ren Chao przedstawia cztery główne tony leksykalne standardowego języka mandaryńskiego?

W skali wysokości głosu od 1 (najniższy) do 5 (najwyższy): ton 1. jest wysoki równy (`55`), ton 2. średnio-rosnący (`35`), ton 3. niski opadająco-rosnący (`214`, w mowie ciągłej często `[21]`), a ton 4. wysoko-opadający (`51`).

Jakie są części składowe sylaby i co głosi Zasada Sekwencji Sonorności?

Sylaba składa się z opcjonalnego nagłosu (onsetu) oraz rymu podzielonego na ośrodek (jądro) i opcjonalny wygłos (kodę). Zasada Sekwencji Sonorności mówi, że sonorność rośnie od nagłosu do szczytu w ośrodku sylaby i opada w kierunku wygłosu.

Czym w typologii systemów pisma różnią się od siebie właściwy alfabet, abdżad (pismo spółgłoskowe) i abugida (alfasylabariusz)?

Właściwy alfabet (np. łaciński, cyrylica, grecki, hangul) zapisuje spółgłoski i samogłoski jako równorzędne znaki; abdżad (np. arabski, hebrajski) zapisuje głównie spółgłoski, a krótkie samogłoski oznacza opcjonalnymi znakami diakrytycznymi; abugida (np. dewanagari, tajski) używa bazowych znaków spółgłoskowych z domyślną samogłoską modyfikowaną obowiązkowymi znakami samogłoskowymi.

Jakie są trzy główne działy fonetyki i czym zajmuje się każdy z nich?

Fonetyka artykulacyjna bada sposób wytwarzania dźwięków przez narządy mowy; fonetyka akustyczna analizuje fizyczne właściwości fal dźwiękowych (częstotliwość, amplitudę, iloczas); fonetyka audytywna (słuchowa) bada odbiór mowy przez ucho i mózg.

Jak układają się główne miejsca artykulacji spółgłosek w kolejności od warg do krtani?

Dwuwargowe (bilabialne), wargowo-zębowe (labiodentalne), zębowe (dentalne), dziąsłowe (alweolarne), zadziąsłowe (postalweolarne), retrofleksyjne, podniebienne (palatalne), miękkopodniebienne (welarne), języczkowe (uwularne), gardłowe (faryngalne) i krtaniowe (glottalne).

Co głosi Hipoteza Głębokości Ortograficznej (Katz i Frost, 1992)?

Rozróżnia ona ortografie płytkie (przejrzyste), o regularnych i bezpośrednich odpowiedniościach między grafemami a fonemami (np. fiński, hiszpański, włoski, turecki), oraz ortografie głębokie (nieprzejrzyste), cechujące się złożonymi i nieregularnymi relacjami (np. angielski, francuski).

Czym jest czas rozpoczęcia dźwięczności (VOT) i jakie trzy kategorie spółgłosek zwartych pozwala wyróżnić?

VOT to odstęp czasu między rozwarciem spółgłoski zwartej a początkiem drgań wiązadeł głosowych. Ujemny VOT daje spółgłoski w pełni dźwięczne, VOT bliski 0 ms daje spółgłoski nieprzydechowe (tenuis), a długi dodatni VOT daje spółgłoski przydechowe (aspirowane).

Dlaczego językoznawcy nazywają koreański hangul (stworzony w 1443 roku) 'alfabetem cech artykulacyjnych' układanym w bloki sylabiczne?

Hangul to alfabet, w którym podstawowe litery spółgłoskowe odwzorowują kształt narządów mowy podczas artykulacji, dodatkowe kreski systematycznie oznaczają cechy fonologiczne (np. przydech), a litery grupuje się w dwuwymiarowe bloki sylabiczne.

Jaka jest różnica między rejestrowym systemem tonalnym a konturowym systemem tonalnym?

Systemy rejestrowe (częste w Afryce Subsaharyjskiej) przeciwstawiają względnie płaskie poziomy wysokości tonu (np. wysoki, średni, niski), natomiast systemy konturowe (typowe dla Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej) różnicują dynamiczne zmiany wysokości tonu (rosnący, opadający, opadająco-rosnący) w obrębie sylaby.

Czym różni się czysty sylabariusz (np. japońska hiragana i katakana) od abugidy (np. pisma dewanagari)?

W czystym sylabariuszu sylaby dzielące wspólną spółgłoskę lub samogłoskę (np. japońskie `か ka, き ki, く ku`) mają niezależne graficznie znaki, natomiast w abugidzie systematycznie wykorzystują ten sam bazowy znak spółgłoski uzupełniany znakami samogłoskowymi.

Dlaczego pismo chińskie klasyfikuje się jako morfosylabiczne (lub logograficzne), a nie ideograficzne, i jak działają złożenia fonetyczno-semantyczne?

Każdy znak (*hanzi*) odpowiada wymawianej sylabie oraz morfemowi, a nie pojęciu oderwanemu od języka. Ponad 80% znaków to złożenia fonetyczno-semantyczne łączące klucz semantyczny (wskazówkę znaczeniową) z komponentem fonetycznym (wskazówką wymowy).

Jak w transkrypcji IPA oznacza się akcent główny, akcent poboczny oraz iloczas (długość głoski)?

Akcent główny oznacza się górną pionową kreską `[ˈ]` przed sylabą akcentowaną, akcent poboczny dolną kreską `[ˌ]` przed sylabą, a długość samogłoski lub spółgłoski podwójnej (geminaty) trójkątnym dwukropkiem `[ː]`.

Dlaczego osoby anglojęzyczne często słyszą hiszpańskie, francuskie lub polskie bezdźwięczne `/p, t, k/` jako dźwięczne `/b, d, g/`?

W języku hiszpańskim, francuskim i polskim `/p, t, k/` są nieprzydechowe i mają VOT bliski zeru, co odpowiada wartościom VOT angielskich nagłosowych `/b, d, g/`, a nie silnie przydechowym angielskim `[pʰ, tʰ, kʰ]`.

Czym różni się monoftong od dyftongu w artykulacji samogłosek?

Monoftong zachowuje względnie stabilną pozycję artykulacyjną przez cały czas trwania ośrodka sylaby, natomiast dyftong obejmuje płynne przejście (ślizg) języka od jednej barwy samogłoskowej do drugiej w obrębie tej samej sylaby.

Czym jest mora (`μ`) w fonologii i jak język japoński liczy mory w wyrazach takich jak 'Tōkyō' czy 'Nippon'?

Mora to fonologiczna jednostka wagi sylabicznej i iloczasu. W języku japońskim krótka sylaba CV liczy się jako 1 mora, natomiast druga część długiej samogłoski, nosówka morowa `/ɴ/` oraz pierwsza część geminaty (`っ`) stanowią po jednej osobnej morze ('Tō-kyō' = 4 mory; 'Ni-p-po-n' = 4 mory).

Czym różnią się spółgłoski zwarte (plozywne), szczelinowe (frykatywne) i zwarto-szczelinowe (afrykaty) pod względem sposobu artykulacji?

Spółgłoski zwarte całkowicie blokują przepływ powietrza przed nagłym rozwarciem; szczelinowe przeciskają powietrze przez wąską szczelinę, tworząc szum; zwarto-szczelinowe zaczynają się od pełnego zwarcia, które przechodzi bezpośrednio w szczelinę w tym samym miejscu artykulacji (np. `[t͡ʃ]`).

Czym różni się fonetyka od fonologii w językoznawstwie?

Fonetyka bada konkretną fizyczną produkcję, transmisję i percepcję dźwięków mowy we wszystkich językach, natomiast fonologia bada abstrakcyjne funkcjonowanie dźwięków tworzących kontrasty znaczeniowe w danym języku.

Czym są zjawiska sandhi w mowie ciągłej, takie jak francuskie liaison, elizja oraz asymilacja (upodobnienie)?

Są to procesy fonologiczne na granicach wyrazów w płynnej mowie: liaison polega na wymówieniu zwykle niemej spółgłoski wygłosowej przed kolejną samogłoską; elizja usuwa nieakcentowaną samogłoskę; asymilacja upodabnia miejsce artykulacji lub dźwięczność głoski do sąsiedniego segmentu.

Czym różni się tonalny język leksykalny od języka intonacyjnego oraz języka z akcentem tonicznym (pitch-accent)?

Język tonalny wykorzystuje wysokość tonu na niemal każdej sylabie do odróżniania znaczeń wyrazów; język z akcentem tonicznym (np. japoński, szwedzki) określa przebieg lub spadek tonu w jednym wyróżnionym miejscu wyrazu; język intonacyjny używa melodii głównie w funkcjach pragmatycznych na poziomie zdania.

Czym są artykulacje drugorzędowe (wtórne), takie jak palatalizacja `[ʲ]`, welaryzacja `[ˠ]` i labializacja `[ʷ]`?

To dodatkowe przewężenia o charakterze aproksymantu nakładane jednocześnie na podstawową spółgłoskę: uniesienie środka języka ku podniebieniu twardemu (`[ʲ]`), cofnięcie tyłu języka ku podniebieniu miękkiemu (`[ˠ]`) lub zaokrąglenie warg (`[ʷ]`).

Czym jest typ fonacji w systemach tonalnych takich jak wietnamski, gdzie tony łączą wysokość dźwięku z jakością krtaniową?

W językach takich jak wietnamski tony leksykalne definiuje nie tylko kontur wysokościowy, ale także jakość głosu (fonacja), np. głos modalny, dyszący, trzeszczący/laryngalizowany (*ngã*) lub zwarcie krtaniowe (*nặng*).

Jak w fonetyce akustycznej dwa pierwsze formanty samogłoskowe ($F_1$ i $F_2$) wiążą się z położeniem języka?

Częstotliwość $F_1$ jest odwrotnie skorelowana z wysokością języka (samogłoski wysokie/przymknięte mają niski $F_1$, a niskie/otwarte wysoki $F_1$), natomiast $F_2$ koreluje dodatnio z wysunięciem języka do przodu (samogłoski przednie mają wysoki $F_2$, a tylne niższy $F_2$).

Jaka jest różnica między fonemem a alofonem i jak para minimalna pozwala zidentyfikować fonemy?

Fonem to abstrakcyjna jednostka dźwiękowa różnicująca znaczenie wyrazów (co wykazują pary minimalne, np. 'kot' i 'kod'), natomiast alofony to przewidywalne realizacje fonetyczne jednego fonemu, które nie zmieniają znaczenia słowa (np. angielskie `[pʰ]` w 'pin' wobec `[p]` w 'spin').

W jaki sposób Tom Uzupełniający ESOKJ (CEFR, 2018/2020) zaktualizował skalę oceny Opanowania Systemu Fonologicznego?

Zastąpił nierealistyczny cel 'akcentu zbliżonego do rodzimego użytkownika' wyraźnym naciskiem na ogólną zrozumiałość wypowiedzi, opanowanie głosek segmentalnych oraz cech prozodycznych (akcentu, rytmu i intonacji) pozwalających słuchaczowi rozumieć bez wysiłku.

Jakie trzy wymiary artykulacyjne definiują czworobok samogłoskowy IPA?

Stopień otwarcia (pionowe położenie języka od przymkniętych/wysokich do otwartych/niskich), poziome położenie języka (przednie, centralne lub tylne) oraz zaokrąglenie warg (zaokrąglone vs. niezaokrąglone).

Czym różnią się języki o rytmie akcentowym, sylabicznym i morowym pod względem prozodii?

Języki o rytmie akcentowym (np. angielski, rosyjski) redukują sylaby nieakcentowane między głównymi akcentami; języki o rytmie sylabicznym (np. hiszpański, francuski) nadają sylabom bardziej wyrównany czas trwania; języki o rytmie morowym (np. japoński) opierają rytm na jednostkach mniejszych niż sylaba zwanych morami.

Fonetyka, Wymowa IPA, Prozodia, Systemy Tonalne i Systemy Pisma

32 fiszki powtórkowe o fonetyce artykulacyjnej i akustycznej, zasadach transkrypcji IPA, klasyfikacji spółgłosek i samogłosek, prozodii, systemach tonalnych oraz systemach pisma.

Level: basic
Languages: pl → pl
Cards: 32
Markdown: Fonetyka, Wymowa IPA, Prozodia, Systemy Tonalne i Systemy Pisma (.md)

Flashcards (32)

#	Front (Term / Question)	Back (Definition / Answer)
1	Czym jest sandhi tonalne i jak brzmi klasyczna zasada dotycząca sąsiadujących trzecich tonów w języku mandaryńskim?	Sandhi tonalne to reguła fonologiczna zmieniająca wyjściowy ton wyrazu pod wpływem sąsiednich tonów; w języku mandaryńskim, gdy bezpośrednio po sobie występują dwie sylaby w trzecim tonie (`214`), pierwsza z nich zmienia się w rosnący ton drugi (`35`).
2	Czym jest redukcja samogłosek do szwy `/ə/` i dlaczego jest kluczowa dla naturalnej prozodii w językach o rytmie akcentowym?	W językach takich jak angielski, rosyjski czy portugalski europejski nieakcentowane samogłoski ulegają centralizacji i skróceniu w kierunku `/ə/`, tworząc kontrast rytmiczny, który ułatwia słuchaczom rozpoznawanie granic wyrazów i akcentu wyrazowego.
3	Jakie trzy parametry artykulacyjne klasyfikują spółgłoski płucne (pulmonalne) w tabeli IPA?	Dźwięczność (czy wiązadła głosowe drgają), miejsce artykulacji (gdzie w trakcie głosowym powstaje przewężenie lub zwarcie) oraz sposób artykulacji (jak strumień powietrza jest blokowany lub uwalniany).
4	Jaka jest różnica między ukośnikami `/.../` a nawiasami kwadratowymi `[...]` w notacji Międzynarodowego Alfabetu Fonetycznego (IPA)?	Ukośniki `/.../` oznaczają szeroką transkrypcję fonemiczną (fonologiczną) uwzględniającą wyłącznie fonemy dystynktywne, natomiast nawiasy kwadratowe `[...]` ujmują wąską transkrypcję fonetyczną rejestrującą szczegółowe cechy artykulacyjne i znaki diakrytyczne.
5	Jaka jest różnica między dziąsłową spółgłoską drżącą `[r]` a dziąsłową uderzeniową (tap/flap) `[ɾ]`?	Spółgłoska uderzeniowa `[ɾ]` to pojedyncze, szybkie uderzenie czubka języka o wałek dziąsłowy (jak w hiszpańskim 'pero'), natomiast drżąca `[r]` utrzymuje czubek języka w napięciu aerodynamicznym, dzięki czemu strumień powietrza wywołuje serię drgań (jak w 'perro').
6	Jak fizjologicznie wytwarzane są samogłoski nosowe i jak oznacza się je w alfabecie IPA?	Powstają poprzez obniżenie podniebienia miękkiego (welum), dzięki czemu powietrze rezonuje jednocześnie w jamie ustnej i nosowej; w IPA oznacza się je tyldą nad symbolem samogłoski (np. francuskie `/ɑ̃, ɛ̃, ɔ̃/`).
7	W jaki sposób skala tonalna 1–5 Yuen Ren Chao przedstawia cztery główne tony leksykalne standardowego języka mandaryńskiego?	W skali wysokości głosu od 1 (najniższy) do 5 (najwyższy): ton 1. jest wysoki równy (`55`), ton 2. średnio-rosnący (`35`), ton 3. niski opadająco-rosnący (`214`, w mowie ciągłej często `[21]`), a ton 4. wysoko-opadający (`51`).
8	Jakie są części składowe sylaby i co głosi Zasada Sekwencji Sonorności?	Sylaba składa się z opcjonalnego nagłosu (onsetu) oraz rymu podzielonego na ośrodek (jądro) i opcjonalny wygłos (kodę). Zasada Sekwencji Sonorności mówi, że sonorność rośnie od nagłosu do szczytu w ośrodku sylaby i opada w kierunku wygłosu.
9	Czym w typologii systemów pisma różnią się od siebie właściwy alfabet, abdżad (pismo spółgłoskowe) i abugida (alfasylabariusz)?	Właściwy alfabet (np. łaciński, cyrylica, grecki, hangul) zapisuje spółgłoski i samogłoski jako równorzędne znaki; abdżad (np. arabski, hebrajski) zapisuje głównie spółgłoski, a krótkie samogłoski oznacza opcjonalnymi znakami diakrytycznymi; abugida (np. dewanagari, tajski) używa bazowych znaków spółgłoskowych z domyślną samogłoską modyfikowaną obowiązkowymi znakami samogłoskowymi.
10	Jakie są trzy główne działy fonetyki i czym zajmuje się każdy z nich?	Fonetyka artykulacyjna bada sposób wytwarzania dźwięków przez narządy mowy; fonetyka akustyczna analizuje fizyczne właściwości fal dźwiękowych (częstotliwość, amplitudę, iloczas); fonetyka audytywna (słuchowa) bada odbiór mowy przez ucho i mózg.
11	Jak układają się główne miejsca artykulacji spółgłosek w kolejności od warg do krtani?	Dwuwargowe (bilabialne), wargowo-zębowe (labiodentalne), zębowe (dentalne), dziąsłowe (alweolarne), zadziąsłowe (postalweolarne), retrofleksyjne, podniebienne (palatalne), miękkopodniebienne (welarne), języczkowe (uwularne), gardłowe (faryngalne) i krtaniowe (glottalne).
12	Co głosi Hipoteza Głębokości Ortograficznej (Katz i Frost, 1992)?	Rozróżnia ona ortografie płytkie (przejrzyste), o regularnych i bezpośrednich odpowiedniościach między grafemami a fonemami (np. fiński, hiszpański, włoski, turecki), oraz ortografie głębokie (nieprzejrzyste), cechujące się złożonymi i nieregularnymi relacjami (np. angielski, francuski).
13	Czym jest czas rozpoczęcia dźwięczności (VOT) i jakie trzy kategorie spółgłosek zwartych pozwala wyróżnić?	VOT to odstęp czasu między rozwarciem spółgłoski zwartej a początkiem drgań wiązadeł głosowych. Ujemny VOT daje spółgłoski w pełni dźwięczne, VOT bliski 0 ms daje spółgłoski nieprzydechowe (tenuis), a długi dodatni VOT daje spółgłoski przydechowe (aspirowane).
14	Dlaczego językoznawcy nazywają koreański hangul (stworzony w 1443 roku) 'alfabetem cech artykulacyjnych' układanym w bloki sylabiczne?	Hangul to alfabet, w którym podstawowe litery spółgłoskowe odwzorowują kształt narządów mowy podczas artykulacji, dodatkowe kreski systematycznie oznaczają cechy fonologiczne (np. przydech), a litery grupuje się w dwuwymiarowe bloki sylabiczne.
15	Jaka jest różnica między rejestrowym systemem tonalnym a konturowym systemem tonalnym?	Systemy rejestrowe (częste w Afryce Subsaharyjskiej) przeciwstawiają względnie płaskie poziomy wysokości tonu (np. wysoki, średni, niski), natomiast systemy konturowe (typowe dla Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej) różnicują dynamiczne zmiany wysokości tonu (rosnący, opadający, opadająco-rosnący) w obrębie sylaby.
16	Czym różni się czysty sylabariusz (np. japońska hiragana i katakana) od abugidy (np. pisma dewanagari)?	W czystym sylabariuszu sylaby dzielące wspólną spółgłoskę lub samogłoskę (np. japońskie `か ka, き ki, く ku`) mają niezależne graficznie znaki, natomiast w abugidzie systematycznie wykorzystują ten sam bazowy znak spółgłoski uzupełniany znakami samogłoskowymi.
17	Dlaczego pismo chińskie klasyfikuje się jako morfosylabiczne (lub logograficzne), a nie ideograficzne, i jak działają złożenia fonetyczno-semantyczne?	Każdy znak (hanzi) odpowiada wymawianej sylabie oraz morfemowi, a nie pojęciu oderwanemu od języka. Ponad 80% znaków to złożenia fonetyczno-semantyczne łączące klucz semantyczny (wskazówkę znaczeniową) z komponentem fonetycznym (wskazówką wymowy).
18	Jak w transkrypcji IPA oznacza się akcent główny, akcent poboczny oraz iloczas (długość głoski)?	Akcent główny oznacza się górną pionową kreską `[ˈ]` przed sylabą akcentowaną, akcent poboczny dolną kreską `[ˌ]` przed sylabą, a długość samogłoski lub spółgłoski podwójnej (geminaty) trójkątnym dwukropkiem `[ː]`.
19	Dlaczego osoby anglojęzyczne często słyszą hiszpańskie, francuskie lub polskie bezdźwięczne `/p, t, k/` jako dźwięczne `/b, d, g/`?	W języku hiszpańskim, francuskim i polskim `/p, t, k/` są nieprzydechowe i mają VOT bliski zeru, co odpowiada wartościom VOT angielskich nagłosowych `/b, d, g/`, a nie silnie przydechowym angielskim `[pʰ, tʰ, kʰ]`.
20	Czym różni się monoftong od dyftongu w artykulacji samogłosek?	Monoftong zachowuje względnie stabilną pozycję artykulacyjną przez cały czas trwania ośrodka sylaby, natomiast dyftong obejmuje płynne przejście (ślizg) języka od jednej barwy samogłoskowej do drugiej w obrębie tej samej sylaby.
21	Czym jest mora (`μ`) w fonologii i jak język japoński liczy mory w wyrazach takich jak 'Tōkyō' czy 'Nippon'?	Mora to fonologiczna jednostka wagi sylabicznej i iloczasu. W języku japońskim krótka sylaba CV liczy się jako 1 mora, natomiast druga część długiej samogłoski, nosówka morowa `/ɴ/` oraz pierwsza część geminaty (`っ`) stanowią po jednej osobnej morze ('Tō-kyō' = 4 mory; 'Ni-p-po-n' = 4 mory).
22	Czym różnią się spółgłoski zwarte (plozywne), szczelinowe (frykatywne) i zwarto-szczelinowe (afrykaty) pod względem sposobu artykulacji?	Spółgłoski zwarte całkowicie blokują przepływ powietrza przed nagłym rozwarciem; szczelinowe przeciskają powietrze przez wąską szczelinę, tworząc szum; zwarto-szczelinowe zaczynają się od pełnego zwarcia, które przechodzi bezpośrednio w szczelinę w tym samym miejscu artykulacji (np. `[t͡ʃ]`).
23	Czym różni się fonetyka od fonologii w językoznawstwie?	Fonetyka bada konkretną fizyczną produkcję, transmisję i percepcję dźwięków mowy we wszystkich językach, natomiast fonologia bada abstrakcyjne funkcjonowanie dźwięków tworzących kontrasty znaczeniowe w danym języku.
24	Czym są zjawiska sandhi w mowie ciągłej, takie jak francuskie liaison, elizja oraz asymilacja (upodobnienie)?	Są to procesy fonologiczne na granicach wyrazów w płynnej mowie: liaison polega na wymówieniu zwykle niemej spółgłoski wygłosowej przed kolejną samogłoską; elizja usuwa nieakcentowaną samogłoskę; asymilacja upodabnia miejsce artykulacji lub dźwięczność głoski do sąsiedniego segmentu.
25	Czym różni się tonalny język leksykalny od języka intonacyjnego oraz języka z akcentem tonicznym (pitch-accent)?	Język tonalny wykorzystuje wysokość tonu na niemal każdej sylabie do odróżniania znaczeń wyrazów; język z akcentem tonicznym (np. japoński, szwedzki) określa przebieg lub spadek tonu w jednym wyróżnionym miejscu wyrazu; język intonacyjny używa melodii głównie w funkcjach pragmatycznych na poziomie zdania.
26	Czym są artykulacje drugorzędowe (wtórne), takie jak palatalizacja `[ʲ]`, welaryzacja `[ˠ]` i labializacja `[ʷ]`?	To dodatkowe przewężenia o charakterze aproksymantu nakładane jednocześnie na podstawową spółgłoskę: uniesienie środka języka ku podniebieniu twardemu (`[ʲ]`), cofnięcie tyłu języka ku podniebieniu miękkiemu (`[ˠ]`) lub zaokrąglenie warg (`[ʷ]`).
27	Czym jest typ fonacji w systemach tonalnych takich jak wietnamski, gdzie tony łączą wysokość dźwięku z jakością krtaniową?	W językach takich jak wietnamski tony leksykalne definiuje nie tylko kontur wysokościowy, ale także jakość głosu (fonacja), np. głos modalny, dyszący, trzeszczący/laryngalizowany (ngã) lub zwarcie krtaniowe (nặng).
28	Jak w fonetyce akustycznej dwa pierwsze formanty samogłoskowe ($F_1$ i $F_2$) wiążą się z położeniem języka?	Częstotliwość $F_1$ jest odwrotnie skorelowana z wysokością języka (samogłoski wysokie/przymknięte mają niski $F_1$, a niskie/otwarte wysoki $F_1$), natomiast $F_2$ koreluje dodatnio z wysunięciem języka do przodu (samogłoski przednie mają wysoki $F_2$, a tylne niższy $F_2$).
29	Jaka jest różnica między fonemem a alofonem i jak para minimalna pozwala zidentyfikować fonemy?	Fonem to abstrakcyjna jednostka dźwiękowa różnicująca znaczenie wyrazów (co wykazują pary minimalne, np. 'kot' i 'kod'), natomiast alofony to przewidywalne realizacje fonetyczne jednego fonemu, które nie zmieniają znaczenia słowa (np. angielskie `[pʰ]` w 'pin' wobec `[p]` w 'spin').
30	W jaki sposób Tom Uzupełniający ESOKJ (CEFR, 2018/2020) zaktualizował skalę oceny Opanowania Systemu Fonologicznego?	Zastąpił nierealistyczny cel 'akcentu zbliżonego do rodzimego użytkownika' wyraźnym naciskiem na ogólną zrozumiałość wypowiedzi, opanowanie głosek segmentalnych oraz cech prozodycznych (akcentu, rytmu i intonacji) pozwalających słuchaczowi rozumieć bez wysiłku.
31	Jakie trzy wymiary artykulacyjne definiują czworobok samogłoskowy IPA?	Stopień otwarcia (pionowe położenie języka od przymkniętych/wysokich do otwartych/niskich), poziome położenie języka (przednie, centralne lub tylne) oraz zaokrąglenie warg (zaokrąglone vs. niezaokrąglone).
32	Czym różnią się języki o rytmie akcentowym, sylabicznym i morowym pod względem prozodii?	Języki o rytmie akcentowym (np. angielski, rosyjski) redukują sylaby nieakcentowane między głównymi akcentami; języki o rytmie sylabicznym (np. hiszpański, francuski) nadają sylabom bardziej wyrównany czas trwania; języki o rytmie morowym (np. japoński) opierają rytm na jednostkach mniejszych niż sylaba zwanych morami.