Eindexamen VWO/HAVO Biologie & Scheikunde: DNA, Eiwitsynthese, Binas & Reactiekinetiek
Genexpressie, celdeling, immunologie, zenuwstelsel, zuur-base-evenwichten, redoxreacties en koolstofchemie voor het Centraal Examen
- Level
- basic
- Languages
- nl → nl
- Cards
- 32
- Markdown
- Eindexamen VWO/HAVO Biologie & Scheikunde: DNA, Eiwitsynthese, Binas & Reactiekinetiek (.md)
Flashcards (32)
| # | Front (Term / Question) | Back (Definition / Answer) | Example | Multiple-Choice Options |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Welke invloed heeft een verhoging van de temperatuur op de ligging van een exotherm chemisch evenwicht volgens het principe van Le Chatelier? | Bij temperatuurstijging verschuift het evenwicht in de richting van de endotherme reactie (naar links bij een exotherme heenreactie), waardoor de evenwichtsconstante K kleiner wordt. | ||
| 2 | Hoe werkt het lac-operon in Escherichia coli wanneer lactose wel aanwezig is en glucose ontbreekt? | Allolactose bindt als inductor aan het repressor-eiwit waardoor dit van de operator loslaat; tegelijkertijd activeert het cAMP-CAP-complex de promotor, zodat RNA-polymerase de genen voor lactose-afbraak (lacZ, lacY, lacA) efficiënt afschrijft. | ||
| 3 | Wat is het fundamentele verschil tussen mitose en meiose I wat betreft het gedrag van de chromosomen? | Bij mitose worden zusterchromatiden van individuele chromosomen gescheiden naar twee diploïde dochtercellen (2n), terwijl bij meiose I de homologe chromosomenparen uit elkaar gaan naar twee haploïde cellen (n). | ||
| 4 | Op welke manier zorgen de lis van Henle en het tegenstroomprincipe in de nier voor de vorming van geconcentreerde urine? | Het dalende deel van de lis van Henle is doorlaatbaar voor water maar niet voor NaCl, terwijl het stijgende deel ondoorlaatbaar is voor water en actief NaCl naar het niermerg (medulla) pompt; de zo opgebouwde hoge osmotische waarde in het niermerg onttrekt in het dalende deel en — onder invloed van ADH via aquaporines — in het verzamelbuisje water aan de voorurine. | ||
| 5 | Wat wordt in de groene chemie bedoeld met het begrip atoomeconomie en hoe wordt deze berekend? | De atoomeconomie geeft aan welk massapercentage van de uitgangsstoffen daadwerkelijk in het gewenste eindproduct terechtkomt: (molaire massa gewenst product / som van molaire massa's van alle reactanten volgens de reactievergelijking) × 100%. | ||
| 6 | Hoe bereken je de pH van een bufferoplossing bestaande uit een zwak zuur HZ en zijn geconjugeerde base Z-? | Met de bufferformule (Henderson-Hasselbalch): pH = pKz + log([Z-] / [HZ]), waarbij de verhouding tussen de concentraties van de geconjugeerde base en het zwakke zuur de pH rond de pKz-waarde stabiliseert. | ||
| 7 | Waarom hebben onverzadigde plantaardige oliën bij kamertemperatuur een lager smeltpunt dan verzadigde dierlijke vetten? | De cis-dubbele bindingen in onverzadigde vetzuurstaarten veroorzaken knikken in de koolwaterstofketens, waardoor de moleculen minder dicht tegen elkaar passen en de vanderwaalskrachten tussen de ketens zwakker zijn. | ||
| 8 | Waarom ontstaat bij kruising van twee heterozygote individuen voor twee gekoppelde genen een afwijking van de mendeliaanse 9:3:3:1-verhouding? | Gekoppelde genen liggen op hetzelfde chromosoom en vererven samen naar dezelfde gameten, tenzij er tijdens de profase I van de meiose overkruising (recombinatie van chromosoomsegmenten) tussen niet-zusterchromatiden van een homoloog chromosomenpaar plaatsvindt. | ||
| 9 | Wat is het mechanisme van een radicalaire substitutiereactie bij alkanen, zoals de bromering van methaan onder invloed van uv-licht? | De reactie verloopt in drie stappen: initiatie (homolytische splitsing van Br2 in twee broomradicalen door uv-licht), propagatie (kettingreactie waarbij methyl- en broomradicalen ontstaan) en terminatie (combinatie van twee radicalen tot een stabiel molecuul). | ||
| 10 | Waarin verschilt een additiepolymerisatie van een condensatiepolymerisatie bij de synthese van kunststoffen? | Bij additiepolymerisatie klappen dubbele C=C-bindingen van monomeren open zonder afsplitsing van bijproducten; bij condensatiepolymerisatie reageren bifunctionele monomeren (zoals een dizuur en een diol) onder afsplitsing van een klein molecuul zoals H2O. | ||
| 11 | Hoe toon je met behulp van fehlingreagens of tollensreagens het verschil aan tussen een aldehyde (alkanal) en een keton (alkanon)? | Een aldehyde treedt op als reductor en wordt in basisch milieu geoxideerd tot een carboxylaation, waarbij Cu2+ in fehlingreagens neerslaat als steenrood Cu2O (of Ag+ in tollensreagens een zilverspiegel vormt); een keton reageert niet. | ||
| 12 | Wat gebeurt er tijdens de lichtreacties van de fotosynthese in het thylakoïdmembraan van chloroplasten? | Fotolyse van water levert elektronen aan fotosysteem II, zuurstof en H+-ionen; via de elektronentransportketen en fotosysteem I worden NADPH en een protonengradiënt gevormd waarmee ATP-synthase ATP produceert. | ||
| 13 | Waarom verandert de toevoeging van een katalysator de ligging van een chemisch evenwicht niet? | Een katalysator verlaagt de activeringsenergie van zowel de heen- als de teruggaande reactie in exact gelijke mate, waardoor beide reactiesnelheden evenveel toenemen en het evenwicht alleen sneller wordt bereikt. | ||
| 14 | Hoe bepaal je uit een IR-spectrum en een massaspectrum of een onbekende verbinding een alcohol of een carbonzuur is? | In het IR-spectrum (Binas tabel 39A) vertoont een alcohol een brede O–H-rekvibratie rond 3200–3550 cm⁻¹ zonder C=O-piek, terwijl een carbonzuur zowel een zeer brede O–H-band (2500–3300 cm⁻¹) als een scherpe C=O-absorptieband rond 1700 cm⁻¹ laat zien; in het massaspectrum bevestigen de molecuulionpiek (M⁺, molaire massa) en karakteristieke fragmentpieken zoals afsplitsing van m/z = 18 (H2O bij alcoholen) of m/z = 45 (–COOH bij carbonzuren) de structuur. | ||
| 15 | Welke rol spelen stikstoffixerende bacteriën, nitrificerende bacteriën en denitrificerende bacteriën in de stikstofkringloop? | Stikstoffixerende bacteriën (zoals Rhizobium) zetten atmosferisch N2 om in NH3/NH4+; nitrificerende bacteriën oxideren NH4+ via nitriet (NO2-) naar nitraat (NO3-); denitrificerende bacteriën zetten onder anaerobe omstandigheden NO3- weer om in N2-gas. | ||
| 16 | Wat is de quaternaire structuur van een eiwit en hoe verschilt deze van de tertiaire structuur? | De tertiaire structuur is de driedimensionale vouwing van één enkele polypeptideketen (door S-S-bruggen, ionbindingen, H-bruggen en hydrofobe interacties), terwijl de quaternaire structuur de ruimtelijke rangschikking is van meerdere polypeptide-subeenheden samen, zoals bij hemoglobine. | ||
| 17 | Hoe zorgt het enzym RuBisCO in de Calvincyclus voor koolstoffixatie en wat is fotorespiratie? | RuBisCO bindt CO2 aan ribulose-1,5-bisfosfaat (RuBP) tot twee moleculen 3-fosfoglyceraat; bij hoge O2- en lage CO2-concentraties bindt RuBisCO echter O2 (fotorespiratie), wat energie kost zonder assimilatieopbrengst. | ||
| 18 | Welke processen vinden plaats tijdens de post-transcriptionele modificatie van pre-mRNA in eukaryote cellen? | Het aanbrengen van een 5'-methylguanosine-cap, het toevoegen van een 3'-poly-A-staart en splicing waarbij niet-coderende introns worden verwijderd en exons aan elkaar worden gekoppeld door het spliceosoom. | ||
| 19 | Hoe verloopt de voortgeleiding van een actiepotentiaal langs een gemyeliniseerd axon via saltatoire geleiding? | Doordat de myelineschede elektrisch isoleert, vindt depolarisatie via spanningsafhankelijke Na+-kanalen uitsluitend plaats bij de knopen van Ranvier, waardoor de impuls sprongsgewijs en veel sneller wordt voortgeleid. | ||
| 20 | Wanneer vertoont een organisch molecuul cis-trans-isomerie en wanneer spiegelbeeldisomerie (optische isomerie)? | Cis-trans-isomerie treedt op bij een starre binding (zoals C=C of een cycloalkaanring) met aan beide C-atomen twee verschillende groepen; spiegelbeeldisomerie treedt op bij aanwezigheid van een asymmetrisch (chiraal) koolstofatoom met vier verschillende substituenten. | ||
| 21 | Wat houdt de wet van behoud van lading en de wet van behoud van elementen in bij het opstellen van een halfreactie voor een zuur of basisch milieu? | Het aantal atomen van elk element en de totale elektrische lading moeten voor en na de pijl exact gelijk zijn; in zuur milieu gebruik je H+ en H2O om zuurstof- en waterstofatomen kloppend te maken, in basisch milieu OH- en H2O. | ||
| 22 | Welke intermoleculaire krachten bepalen het kookpunt van primaire alcoholen ten opzichte van alkanen met een vergelijkbare molecuulmassa? | Naast vanderwaalsbindingen vormen alcoholmoleculen onderling sterke waterstofbruggen tussen de polaire -OH-groepen, waardoor veel meer thermische energie nodig is om de moleculen uit de vloeistoffase vrij te maken. | ||
| 23 | Wat houdt het Bohr-effect in bij het zuurstoftransport door hemoglobine in actieve weefsels? | Een verhoogde pCO2, een lagere pH (door vorming van H+-ionen uit koolzuur) en een hogere temperatuur verlagen de zuurstofaffiniteit van hemoglobine, waardoor de verzadigingscurve naar rechts verschuift en er meer O2 vrijkomt in actieve spieren. | ||
| 24 | Hoe beïnvloedt een competitieve remmer de enzymkinetiek (Vmax en Km) in vergelijking met een niet-competitieve remmer? | Een competitieve remmer bindt reversibel aan het actieve centrum waardoor de schijnbare Km stijgt maar Vmax bij hoge substraatconcentratie gelijk blijft; een niet-competitieve remmer bindt allosterisch en verlaagt Vmax zonder Km te veranderen. | ||
| 25 | Aan welke voorwaarden moeten de redoxpotentiaalwaarden (V0 in Binas tabel 48) voldoen opdat een redoxreactie onder standaardomstandigheden spontaan en aflopend verloopt? | De standaardelektrodepotentiaal V0 van de oxidator moet hoger zijn dan die van de reductor (ΔV0 > 0); voor een aflopende reactie geldt als vuistregel een potentiaalverschil van ten minste 0,30 V. | ||
| 26 | Waarom ligt het equivalentiepunt bij de titratie van een zwak zuur (zoals azijnzuur) met een sterke base (natronloog) bij een pH hoger dan 7? | Op het equivalentiepunt is al het zwakke zuur omgezet in zijn geconjugeerde zwakke base (acetaationen), die gedeeltelijk met water reageert onder vorming van OH--ionen. | ||
| 27 | Wat gebeurt er bij hydrolyse van een triglyceride (vet of olie) in basisch milieu (verzeping)? | De drie esterbindingen tussen glycerol en de vetzuurketens worden gesplitst door reactie met OH--ionen, waarbij propaan-1,2,3-triol (glycerol) en de natrium- of kaliumzouten van de vetzuren (zeep) ontstaan. | ||
| 28 | Wat is het verschil tussen de matrijsstreng en de coderende streng van DNA bij transcriptie? | RNA-polymerase leest de matrijsstreng (de afgeschreven streng) af in de 3'→5'-richting om een pre-mRNA-molecuul te synthetiseren in de 5'→3'-richting; de basenvolgorde van het gevormde RNA komt overeen met de coderende streng van het DNA (met uracil U in plaats van thymine T). | ||
| 29 | Hoe reguleert de negatieve terugkoppeling binnen de hypothalamus-hypofyse-schildklieras de afgifte van thyroxine (T4)? | De hypothalamus scheidt TRH uit dat de adenohypofyse aanzet tot afgifte van TSH, wat de schildklier stimuleert tot T4-productie; een verhoogde T4-spiegel in het bloed remt vervolgens zowel de TRH- als de TSH-afgifte. | ||
| 30 | Welke rol spelen MHC-klasse I- en MHC-klasse II-receptoren bij de specifieke afweer? | MHC-I bevindt zich op alle kernhoudende cellen en presenteert intracellulaire antigenen aan cytotoxische T-cellen (CD8+); MHC-II zit op antigeenpresenterende cellen (zoals macrofagen, dendritische cellen en B-cellen) en presenteert extracellulaire antigenen aan T-helpercellen (CD4+). | ||
| 31 | Hoe werkt de natrium-kaliumpomp (Na+/K+-ATPase) bij het handhaven van de rustpotentiaal van een neuron? | Onder verbruik van één ATP-molecuul pompt dit transporteiwit actief drie Na+-ionen de cel uit en twee K+-ionen de cel in tegen hun elektrochemische gradiënt in; samen met de openstaande K+-lekkanalen zorgt dit ervoor dat de binnenzijde van het celmembraan negatief geladen blijft ten opzichte van de buitenzijde (rustpotentiaal circa -70 mV). | ||
| 32 | Wat is het verschil tussen een galvanische cel (elektrochemische cel) en een elektrolysecel wat betreft de polen en de spontaneïteit? | In een galvanische cel verloopt een spontane redoxreactie waarbij de anode (oxidatie) de negatieve pool is; bij elektrolyse dwingt een externe spanningsbron een niet-spontane reactie af en is de anode de positieve pool. |