Aan welke vier wettelijke criteria moet elke inzet van bijzondere bevoegdheden (zoals tappen, hacken of het inzetten van agenten) door de AIVD of MIVD onder de Wiv 2017 voldoen?

Op grond van hoofdstuk 3 Wiv 2017 (art. 18–26 Wiv 2017) mag een bijzondere bevoegdheid uitsluitend worden uitgeoefend indien wordt voldaan aan: 1) noodzakelijkheid (de inzet is noodzakelijk voor een goede uitvoering van de wettelijke taak), 2) proportionaliteit (de zwaarte van de inbreuk op grondrechten zoals het brief- en telecommunicatiegeheim of de persoonlijke levenssfeer staat in evenredige verhouding tot het beoogde onderzoeksdoel en de ernst van de dreiging), 3) subsidiariteit (het beoogde resultaat kan niet met een minder ingrijpend middel of uit open bronnen worden bereikt) en 4) het criterium van zo gericht mogelijke inzet en strikte doelbinding.

Wat is het verschil tussen een beschikking, een concretiserend besluit van algemene strekking, een algemeen verbindend voorschrift (avv) en een beleidsregel (met art. 4:84 en art. 3:4 lid 2 Awb)?

1) Een beschikking (art. 1:3 lid 2 Awb) is gericht op een specifiek individu of object (vatbaar voor bezwaar en beroep). 2) Een concretiserend besluit van algemene strekking bepaalt het toepassingsbereik naar tijd, plaats of object van een avv zonder zelf een nieuwe zelfstandige norm te stellen (bijv. een verkeersbesluit of aanwijzing van een hondenlosloopgebied): hiertegen staat wél direct bezwaar en beroep open. 3) Een algemeen verbindend voorschrift (avv) bevat naar buiten werkende, algemene en abstracte rechtsnormen voor herhaalde toepassing: op grond van artikel 8:3 lid 1 onder a Awb staat hiertegen géén direct beroep open (wel exceptieve toetsing via een uitvoeringsbesluit). 4) Een beleidsregel (art. 1:3 lid 4 Awb) legt vast hoe een bestuursorgaan zijn bestaande bevoegdheid uitlegt of afweegt; op grond van artikel 4:84 Awb en het evenredigheidsbeginsel van artikel 3:4 lid 2 Awb (waarbij sinds de Harderwijk-uitspraak ECLI:NL:RVS:2022:285 wordt getoetst op geschiktheid, noodzakelijkheid en evenwichtigheid, ook bij niet-bijzondere omstandigheden) moet het bestuursorgaan afwijken indien toepassing voor een of meer belanghebbenden onevenredige gevolgen zou hebben.

Hoe verloopt de jaarlijkse begrotings- en verantwoordingscyclus van de Rijksoverheid van Voorjaarsnota en Prinsjesdag tot Verantwoordingsdag?

1) Voorjaarsnota (uiterlijk 1 juni): tussentijdse bijstelling van de lopende begroting en besluitvorming over de hoofdlijnen voor het volgende jaar; 2) Prinsjesdag (derde dinsdag van september, art. 65 en 105 Grondwet): indiening van de Miljoenennota en alle departementale ontwerpbegrotingen van de Rijksbegroting voor jaar t+1; 3) Algemene Politieke Beschouwingen (APB), Algemene Financiële Beschouwingen (AFB), departementale begrotingsbehandelingen en Najaarsnota (uiterlijk 1 december); 4) Verantwoordingsdag (derde woensdag van mei in jaar t+2): aanbieding van het Financieel Jaarverslag van het Rijk en de departementale jaarverslagen over jaar t, inclusief de rapporten en de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer.

Hoe werkt het duale toezichtstelsel van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) en de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) onder de Wiv 2017 en de Tijdelijke wet cyberoperaties (2024)?

De Wiv 2017 scheidt de toetsing vooraf van het toezicht tijdens en achteraf: 1) De TIB (art. 32–37 Wiv 2017) voert een verplichte, onafhankelijke en bindende rechtmatigheidstoetsing vooraf (ex ante) uit op de door de verantwoordelijke minister verleende toestemming voor ingrijpende bijzondere bevoegdheden (zoals tappen, geautomatiseerd binnendringen/hacken en onderzoeksopdrachtgerichte interceptie); oordeelt de TIB dat de toestemming onrechtmatig is, dan vervalt deze van rechtswege en mag de bevoegdheid niet worden ingezet. 2) De CTIVD (hoofdstuk 7 Wiv 2017) houdt onafhankelijk toezicht op de rechtmatigheid van de feitelijke uitvoering van de Wiv 2017 en de Wvo tijdens en achteraf (ex post) en beschikt over een afdeling klachtbehandeling die bindende uitspraken kan doen. Onder de Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberprogramma (2024) is voor bepaalde urgente cyberoperaties een deel van de toetsing verschoven naar bindend toezicht tijdens de inzet door de CTIVD.

Hoe werkt de 4×4-classificatiematrix voor bronbetrouwbaarheid en informatiegeloofwaardigheid (Admiralty-/NAVO-systeem) bij inlichtingenanalyses van de AIVD?

Inlichtingenanalisten beoordelen elke binnengekomen melding op twee strikt gescheiden assen: 1) de betrouwbaarheid van de bron (A = volledig betrouwbaar, B = doorgaans betrouwbaar, C = redelijk betrouwbaar, D = niet doorgaans betrouwbaar/onbetrouwbaar, of X = nog niet te beoordelen op basis van eerdere ervaring) en 2) de waarheidsgetrouwheid van de specifieke informatie zelf (1 = bevestigd door andere onafhankelijke bronnen, 2 = waarschijnlijk waar / logisch en consistent, 3 = mogelijk waar / niet bevestigd maar plausibel, 4 = twijfelachtig of onwaarschijnlijk). Omdat bron en inhoud onafhankelijk worden gewogen, kan een minder betrouwbare bron (C) informatie leveren die door technische interceptie volledig wordt bevestigd (score C1), terwijl een topbron (A) een onbevestigd gerucht uit de tweede hand kan doorgeven (score A3).

Wat is er voor rijksambtenaren veranderd door de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra, 2020) en wat is publiekrechtelijk gebleven onder de Ambtenarenwet 2017?

Sinds 1 januari 2020 (Wnra) werken rijksambtenaren (met uitzondering van onder meer defensie, politie, rechterlijke macht en politieke ambtsdragers) niet langer op basis van een eenzijdige publiekrechtelijke aanstelling en bezwaar/beroep onder de Awb, maar op basis van een tweezijdige arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht (Boek 7 BW en de CAO Rijk), met rechtsgang bij de civiele kantonrechter. De bijzondere ambtelijke status blijft echter gewaarborgd in de Ambtenarenwet 2017: de verplichte eed of belofte, het integriteitsbeleid, het melden van financiële belangen/nevenwerkzaamheden, de geheimhoudingsplicht (art. 9 AW 2017 / art. 272 Sr) en de functionele beperking van de vrijheid van meningsuiting en vereniging (art. 10 AW 2017).

Welke veiligheidsprotocollen en inhoudelijke toetsingscriteria gelden tijdens Stap 2 (het selectiegesprek in Zoetermeer) bij de AIVD?

Kandidaten zijn al vanaf het moment van solliciteren gebonden aan discretie (niet delen op sociale media of in brede kring) en moeten bij aankomst in Zoetermeer alle telefoons, smartwatches en elektronische gegevensdragers inleveren vóór het betreden van het beveiligde pand. In het gesprek van één tot twee uur toetsen selecteurs niet alleen het cv en het geopolitieke/maatschappelijke omgevingsbewustzijn, maar leggen zij vooral realistische ethische en morele dilemma's voor (bijvoorbeeld hoe je weegt tussen de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van een onschuldige verwant en het afwenden van een dreigende aanslag, of hoe je omgaat met de druk van geheimhouding tegenover vrienden en familie).

Welke rechtsmiddelen heeft een burger bij niet-tijdig beslissen door een bestuursorgaan (art. 4:13–4:20 en 6:2 onder b Awb)?

Een beschikking moet worden gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift bepaalde termijn of, bij het ontbreken daarvan, binnen een redelijke termijn van uiterlijk acht weken (art. 4:13 Awb). Blijft een besluit uit, dan wordt het niet-tijdig nemen van een besluit voor bezwaar en beroep gelijkgesteld met een besluit (art. 6:2 onder b Awb). Zodra het bestuursorgaan na afloop van de beslistermijn een schriftelijke ingebrekestelling ontvangt en nog twee weken laat verstrijken, verbeurt het van rechtswege een dwangsom (art. 4:17 Awb: € 23 per dag voor de eerste 14 dagen, € 35 per dag voor de volgende 14 dagen en € 45 per dag voor de overige dagen, over maximaal 42 dagen tot ten hoogste € 1.442) én kan de aanvrager zonder eerst bezwaar te maken direct beroep instellen bij de bestuursrechter (art. 7:1 lid 1 onder f en 8:55b Awb). Indien de wet paragraaf 4.1.3.3 Awb van toepassing verklaart, is de gevraagde beschikking na het verstrijken van de termijn van rechtswege positief verleend (lex silencio positivo).

Hoe beoordeelt de bestuursrechter een beroep op het vertrouwensbeginsel volgens het driestappenplan van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Amsterdamse dakopbouw-uitspraak, 2019)?

1) Stap 1 (Toezegging): Is er sprake van een uitlating of gedraging die de burger in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mocht opvatten als een welbewuste standpuntbepaling van het bestuur over de uitoefening van zijn bevoegdheid in het concrete geval (waarbij het perspectief van de redelijk denkende burger centraal staat)? 2) Stap 2 (Toerekening): Kan deze toezegging aan het bevoegde bestuursorgaan worden toegerekend, ook indien zij is gedaan door een onbevoegde ambtenaar van wie de burger op goede gronden mocht veronderstellen dat deze de opvatting van het bevoegde orgaan vertolkte? 3) Stap 3 (Belangenafweging): Indien sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen, volgt nog niet automatisch dat de toezegging moet worden nagekomen: het belang bij nakoming wordt afgewogen tegen zwaarder wegende belangen (zoals de wet, het algemeen belang of belangen van derden), waarbij bij niet-nakoming een plicht tot vergoeding van dispositieschade kan ontstaan.

Wat houden de koninklijke onschendbaarheid en de ministeriële verantwoordelijkheid van artikel 42 en 47 van de Grondwet in voor het functioneren van een ministerie?

Artikel 42 lid 1 Grondwet bepaalt dat de regering wordt gevormd door de Koning en de ministers; lid 2 bepaalt: 'De Koning is onschendbaar; de ministers zijn verantwoordelijk.' Alle koninklijke besluiten en wetten moeten door een of meer ministers of staatssecretarissen worden medeondertekend (contraseign, art. 47 Grondwet). De minister draagt jegens de Staten-Generaal volledige politieke, strafrechtelijke en financiële verantwoordelijkheid voor het handelen en nalaten van het staatshoofd, voor het eigen regeringsbeleid én voor al het handelen van de onder hem ressorterende ambtenaren en dienstonderdelen.

Wanneer geldt een hoorplicht vóór het nemen van een primaire beschikking (art. 4:7 en 4:8 Awb) en in welke gevallen mag in de bezwaarfase van het horen worden afgezien (art. 7:3 Awb)?

Bij de voorbereiding van een primaire beschikking moet het bestuursorgaan de aanvrager horen indien het voornemens is de aanvraag geheel of gedeeltelijk af te wijzen op basis van gegevens over feiten en belangen die de aanvrager betreffen én die afwijken van gegevens die de aanvrager zelf heeft verstrekt (art. 4:7 Awb); derde-belanghebbenden worden gehoord indien zij naar verwachting bedenkingen zullen hebben en de beschikking steunt op gegevens die niet door henzelf zijn verstrekt (art. 4:8 Awb). In de bezwaarfase geldt een veel strengere hoofdregel tot horen (art. 7:2 Awb), waarvan uitsluitend kan worden afgezien in de vijf limitatieve gevallen van artikel 7:3 Awb: onder meer indien het bezwaar kennelijk niet-ontvankelijk is, het bezwaar kennelijk ongegrond is (er is redelijkerwijs geen twijfel mogelijk), de belanghebbende verklaart geen gebruik te willen maken van het recht te worden gehoord, of aan het bezwaar volledig wordt tegemoetgekomen zonder belangen van derden te schaden.

Wat wordt onderzocht tijdens Stap 7 (het Veiligheidsonderzoek niveau A onder de Wet veiligheidsonderzoeken) en welke terugkijkperiode en partnerregels gelden hierbij?

Voor vertrouwensfuncties bij de AIVD (en voor topfuncties bij BZ en Defensie) is een Veiligheidsonderzoek op het zwaarste niveau (niveau A) vereist om vast te stellen of er voldoende waarborgen zijn dat de kandidaat onder alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen (art. 7 Wvo). Het onderzoek bestrijkt een terugkijkperiode van acht tot tien jaar en omvat naast het raadplegen van justitiële, politiële, fiscale en inlichtingenregisters een uitgebreid veldonderzoek: een langdurig gesprek bij de kandidaat thuis en gesprekken met referenten en informanten uit verschillende levensfasen over financiële stabiliteit, buitenlandverblijf, middelengebruik, digitale kwetsbaarheid en beïnvloedbaarheid/chantabiliteit. Indien de kandidaat een partner heeft, wordt deze partner verplicht in het veiligheidsonderzoek betrokken; een onoverbrugbare lacune in onderzoeksgegevens door langdurig verblijf in een land waarmee Nederland geen gegevensuitwisseling heeft, kan leiden tot weigering van de VGB wegens onvoldoende onderzoeksgegevens.

Wat is het verschil tussen de absolute en relatieve uitzonderingsgronden van artikel 5.1 Woo en welke regels gelden voor persoonlijke beleidsopvattingen in intern beraad volgens artikel 5.2 Woo?

Artikel 5.1 lid 1 Woo bevat de absolute uitzonderingsgronden (zoals de eenheid van de Kroon, de veiligheid van de Staat, vertrouwelijk aan de overheid meegedeelde bedrijfs- en fabricagegegevens en bijzondere persoonsgegevens): doet zo'n grond zich voor, dan blijft openbaarmaking zonder belangenafweging achterwege. Artikel 5.1 lid 2 Woo bevat de relatieve uitzonderingsgronden (zoals de betrekkingen van Nederland met andere landen, de economische of financiële belangen van de Staat, de opsporing van strafbare feiten, inspectie/toezicht, de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het goed functioneren van de Staat): hierbij moet het bestuursorgaan per onderdeel motiveren waarom het beschermde belang zwaarder weegt dan het publieke belang van openbaarheid. Volgens artikel 5.2 Woo wordt uit documenten opgesteld ten behoeve van intern beraad geen informatie verstrekt over persoonlijke beleidsopvattingen, maar feiten, prognoses, beleidsalternatieven en de gevolgen van een bepaald beleidsalternatief zijn uitdrukkelijk géén persoonlijke beleidsopvattingen en moeten worden verstrekt; bovendien worden ten behoeve van formele bestuurlijke besluitvorming opgestelde persoonlijke beleidsopvattingen in niet tot personen herleidbare vorm wél verstrekt (art. 5.2 lid 3 Woo).

Waarin onderscheidt de Wet open overheid (Woo, 2022) zich van de vroegere Wob op het gebied van actieve en passieve openbaarmaking?

De Wet open overheid (in werking getreden op 1 mei 2022) verankert in artikel 1.1 het recht van eenieder op toegang tot publieke informatie zonder een belang te hoeven stellen. Naast passieve openbaarmaking op verzoek (art. 4.1 Woo, met een verkorte beslistermijn van vier weken, eenmalig te verdagen met twee weken ex art. 4.4 Woo) verplicht artikel 3.3 Woo bestuursorganen tot vergaande actieve openbaarmaking uit eigen beweging van elf verplichte informatiecategorieën (waaronder wet- en regelgeving, organisatiegegevens, adviezen, convenanten, vergaderstukken, onderzoeksrapporten, beschikkingen en Woo-besluiten) via het centrale platform open.overheid.nl, en stelt de wet het Adviescollege openbaarheid en informatiehuishouding (ACOI) in.

Hoe verloopt de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (UOV) van afdeling 3.4 Awb en welk gevolg heeft het Varkens in Nood-arrest voor de toegang tot de bestuursrechter?

Wanneer afdeling 3.4 Awb bij wet of besluit van toepassing is verklaard, legt het bestuursorgaan een ontwerpbesluit met de bijbehorende stukken gedurende zes weken ter inzage (art. 3:11 en 3:16 Awb). Gedurende deze termijn kunnen belanghebbenden (en ingevolge een wettelijk voorschrift of in het omgevingsrecht onder het Verdrag van Aarhus eenieder) schriftelijk of mondeling zienswijzen naar voren brengen (art. 3:15 Awb). Na vaststelling van het definitieve besluit (binnen zes maanden ex art. 3:18 Awb) vervalt de bezwaarfase en staat direct beroep bij de bestuursrechter open (art. 7:1 lid 1 onder d Awb). Volgens het Varkens in Nood-arrest (HvJ EU 14 januari 2021) mag in Aarhus-omgevingszaken een belanghebbende niet langer met toepassing van artikel 6:13 Awb niet-ontvankelijk worden verklaard louter omdat hij geen zienswijze tegen het ontwerpbesluit heeft ingediend.

Welke vier cognitieve denkfouten (cognitive biases) vormen het grootste risico bij inlichtingenanalyse en hoe bestrijdt de methode Analysis of Competing Hypotheses (ACH) deze?

De vier klassieke valkuilen voor inlichtingenanalisten zijn: 1) confirmation bias (selectief zoeken naar informatie die de bestaande werkhypothese bevestigt en het negeren van tegenstrijdige signalen), 2) mirror imaging (de onterechte aanname dat een buitenlandse mogendheid of extremistische groepering volgens dezelfde waarden en rationele kosten-batenafweging handelt als de Nederlandse overheid), 3) groupthink (conformiteitsdruk binnen een analistenteam) en 4) anchoring (te zwaar vasthouden aan het allereerste bericht). De door Richards Heuer ontwikkelde methode Analysis of Competing Hypotheses (ACH) plaatst alle denkbare hypothesen in een matrix tegenover alle beschikbare bewijsstukken en dwingt de analist om systematisch te zoeken naar diagnostisch bewijs dat hypothesen weerlegt (falsifieert) in plaats van bevestigt.

Welke zeven centrale beleidsvragen vormen de ruggengraat van het Integraal Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK / Beleidskompas) bij de Rijksoverheid?

Bij elk beleidsvoorstel of wetsvoorstel moet de beleidsmedewerker zeven vragen beantwoorden: 1) Wat is de aanleiding? 2) Wie zijn de betrokken partijen en doelgroepen? 3) Wat is het precieze maatschappelijke probleem? 4) Wat is het beoogde doel? 5) Wat rechtvaardigt overheidsinterventie? 6) Wat is het beste beleidsinstrument (wetgeving, subsidie, heffing, voorlichting of zelfregulering)? 7) Wat zijn de gevolgen voor burgers (doenvermogen), bedrijven (regeldruk/MKB-toets), milieu, rijksbegroting en uitvoeringsorganisaties (uitvoeringstoets)?

Welke vier instrumenten voor finale geschilbeslechting biedt hoofdstuk 6 en 8 Awb aan de bestuursrechter om te voorkomen dat een geschil na vernietiging eindeloos blijft voortduren?

1) Passeren van gebreken (art. 6:22 Awb): het bestreden besluit wordt ondanks schending van een geschreven of ongeschreven rechtsregel in stand gelaten indien aannemelijk is dat de belanghebbenden daardoor niet zijn benadeeld; 2) In stand laten van de rechtsgevolgen (art. 8:72 lid 3 onder a Awb): het besluit wordt vernietigd (bijv. wegens een motiveringsgebrek), maar omdat het bestuursorgaan het gebrek hangende het beroep alsnog afdoende heeft hersteld, laat de rechter de rechtsgevolgen in stand; 3) Zelf in de zaak voorzien (art. 8:72 lid 3 onder b Awb): de rechter vernietigt het besluit en bepaalt dat zijn uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit; 4) De bestuurlijke lus (art. 8:51a Awb): de rechter doet een tussenuitspraak waarin hij het bestuursorgaan in de gelegenheid stelt een geconstateerd gebrek binnen een bepaalde termijn te herstellen vóór de einduitspraak.

Wat is de ongeschreven vertrouwensregel in het Nederlandse staatsrecht en waarin verschilt een motie van wantrouwen van een motie van afkeuring of treurnis?

Volgens de sinds 1866–1868 geldende ongeschreven constitutionele vertrouwensregel kan een kabinet of individuele bewindspersoon niet aanblijven wanneer een meerderheid van de Tweede Kamer (of Eerste Kamer) het vertrouwen opzegt. Een aangenomen motie van wantrouwen dwingt staatsrechtelijk tot het aanbieden van ontslag aan de Koning (of in uitzonderlijke gevallen tot kamerontbinding ex art. 64 Grondwet). Een motie van afkeuring of motie van treurnis veroordeelt daarentegen een specifiek beleidsonderdeel of optreden zonder het vertrouwen formeel op te zeggen, al kan de bewindspersoon daar zelf wel politieke consequenties aan verbinden.

Welke vijf wettelijke kerntaken (A- tot en met E-taak) heeft de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) op grond van artikel 8 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017)?

Krachtens artikel 8 lid 2 Wiv 2017 heeft de AIVD tot taak: a) het verrichten van onderzoek met betrekking tot organisaties en personen die door de doelen die zij nastreven of door hun activiteiten aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat (A-taak / binnenlands veiligheidsonderzoek), b) het verrichten van veiligheidsonderzoeken als bedoeld in de Wet veiligheidsonderzoeken (B-taak / VGB-screening), c) het bevorderen van maatregelen ter bescherming van door de dienst te behartigen belangen, waaronder beveiliging van gegevens en vitale sectoren (C-taak), d) het verrichten van onderzoek betreffende andere landen ten aanzien van onderwerpen die in het Geïntegreerd Aanwijzingsbesluit zijn aangewezen (D-taak / buitenlandinlichtingentaak), en e) het opstellen van dreigings- en risicoanalyses ten behoeve van het stelsel bewaken en beveiligen (E-taak).

Welke fasen doorloopt een wetsvoorstel van ambtelijk voorontwerp tot publicatie in het Staatsblad (art. 81–88 Grondwet)?

1) Ambtelijk voorontwerp met uitvoeringstoetsen en internetconsultatie, 2) behandeling in ambtelijke voorportalen, onderraad en ministerraad (machtiging tot aanhangigmaking bij de Raad van State), 3) verplicht advies van de Afdeling advisering van de Raad van State (art. 73 Grondwet) met de vier dicta (a t/m d) en het nader rapport van de minister aan de Koning, 4) indiening bij Koninklijke Boodschap bij de Tweede Kamer (Kamerstukken nr. 1–4), 5) schriftelijk Verslag en Nota naar aanleiding van het verslag, plenaire behandeling, eventuele Nota's van Wijziging en amendementen (art. 84 Gw) en stemming in de Tweede Kamer, 6) behandeling door de Eerste Kamer (zonder recht van amendement, alleen aannemen of verwerpen; eventuele reparatie via een novelle), en 7) bekrachtiging door de Koning, contraseign en bekendmaking door de Minister van Justitie en Veiligheid in het Staatsblad.

Wat is het staats- en bestuursrechtelijke verschil tussen een agentschap (baten-lastendienst) en een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO onder de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen)?

Een agentschap (zoals Rijkswaterstaat, DJI of RVO) maakt deel uit van een ministerie en de rechtspersoon Staat: de minister is volledig hiërarchisch bovengeschikt, kan in individuele gevallen instructies geven en draagt volledige ministeriële verantwoordelijkheid. Een ZBO (zoals het UWV, de SVB, de ACM of het CBR) is met openbaar gezag bekleed maar niet hiërarchisch ondergeschikt aan een minister. Op grond van de Kaderwet ZBO's mag de minister géén aanwijzingen geven in individuele gevallen; de ministeriële verantwoordelijkheid is daardoor beperkt tot systeemverantwoordelijkheid en de uitoefening van wettelijke toezichtsbevoegdheden (zoals goedkeuring van begroting/tarieven en vernietiging van besluiten).

Hoe bouw je tijdens een AIVD- of Rijksoverheid-assessment een gestructureerde ethische dilemma-analyse op?

Hanteer een expliciet vierstappenmodel: 1) Feiten en juridisch kader vaststellen (welke wettelijke taak, bevoegdheid en grondrechten — zoals art. 10 en 13 Grondwet of art. 8 EVRM — zijn in het geding en wat vereist de Wiv 2017 of Awb?), 2) Botsende publieke en individuele waarden benoemen (bijv. nationale veiligheid en bescherming van mensenlevens tegenover privacy, bronbescherming of ambtelijke transparantie), 3) Handelingsopties toetsen aan noodzakelijkheid, proportionaliteit (staat de inbreuk in verhouding tot het doel?) en subsidiariteit (is er een minder ingrijpend alternatief?), en 4) Een heldere, verantwoorde beslissing nemen inclusief interne vastlegging, ruggespraak en toetsing door de toezichthouder.

Hoe onderscheid je in de Aanwijzingen voor de regelgeving (Ar) de delegatieformules 'bij wet', 'bij of krachtens de wet', 'bij algemene maatregel van bestuur' en 'bij of krachtens algemene maatregel van bestuur'?

De term 'bij' verbiedt subdelegatie; de toevoeging 'of krachtens' staat subdelegatie aan een lagere regelgever toe. 'Bij de wet' betekent dat de regeling uitsluitend in een wet in formele zin mag staan (zoals bij de beperking van klassieke grondrechten zonder het woord 'krachtens'); 'bij algemene maatregel van bestuur' vereist regeling in een AMvB zelf; 'bij of krachtens algemene maatregel van bestuur' betekent dat de norm in de AMvB kan worden geregeld óf door de AMvB mag worden gedelegeerd naar een ministeriële regeling.

Hoe werkt het tweefasenstelsel van subsidieverlening en subsidievaststelling in titel 4.2 Awb en welke rol speelt het subsidieplafond (art. 4:25 Awb)?

Onder titel 4.2 Awb (die als hoofdregel een wettelijk voorschrift vereist ex art. 4:23 Awb) verloopt subsidiëring in twee beschikkingen: 1) de subsidieverlening (art. 4:29 Awb) geeft voorafgaand aan de activiteit een voorwaardelijke aanspraak op financiële middelen en legt de verplichtingen op zonder dat reeds het exacte bedrag wordt betaald (behoudens voorschotten), en 2) de subsidievaststelling (art. 4:42 Awb) stelt achteraf vast dat de activiteiten zijn verricht en roept het definitieve recht op betaling in het leven. Een subsidieplafond (art. 4:22 en 4:25 Awb) is het maximale bedrag dat gedurende een tijdvak beschikbaar is; zodra toekenning zou leiden tot overschrijding van het tijdig bekendgemaakte plafond, móét de subsidie dwingend worden geweigerd.

Hoe onderscheid je een a-orgaan van een b-orgaan in artikel 1:1 lid 1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en wat houdt het publiekrechtelijke-bevoegdheidscriterium versus het Stichting Silicose-criterium in?

Een a-orgaan (art. 1:1 lid 1 onder a Awb) is een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld (zoals regering, minister, gemeenteraad, college van B&W, burgemeester of waterschap): dit is voor al zijn handelen bestuursorgaan. Een b-orgaan (art. 1:1 lid 1 onder b Awb) is een ander persoon of college (meestal een privaatrechtelijke stichting of bv), dat uitsluitend bestuursorgaan is voor zover het met openbaar gezag is bekleed. Openbaar gezag berust in beginsel op een wettelijk voorschrift, maar volgens de rechtspraak (Stichting Silicose-arrest, ABRvS 17 september 2014) is een privaatrechtelijke rechtspersoon die geldelijke uitkeringen of op geld waardeerbare voorzieningen aan derden verstrekt ook een b-orgaan indien 1) de inhoudelijke criteria daarvoor in beslissende mate worden bepaald door een a-orgaan én 2) de verstrekkingen voor ten minste twee derden worden gefinancierd door dat a-orgaan.

Hoe verloopt Stap 4 (het 1- tot 1,5-daagse externe psychologisch onderzoek) bij de AIVD en waarom vindt dit plaats onder strikte anonimiteit?

Kandidaten die door de gespreksronden komen, ondergaan een intensief assessment van één tot anderhalve dag bij een extern psychologisch onderzoeksbureau. Uit oogpunt van operationele veiligheid en persoonsbescherming werkt dit bureau volledig geanonimiseerd: de externe psychologen en assessoren kennen uitsluitend de voornaam van de kandidaat. Het onderzoek evalueert vier kerndimensies: 1) cognitief en analytisch denkvermogen (verbaal, numeriek en abstract redeneren), 2) persoonlijkheidsstructuur en emotionele stabiliteit, 3) stressbestendigheid en rolvastheid in simulaties, en 4) persoonlijke integriteit, betrouwbaarheid en eventuele kwetsbaarheden.

Wat regelt artikel 68 van de Grondwet en hoe is de actieve informatievoorziening door ministeries aan het parlement na de Toeslagenaffaire herzien?

Artikel 68 Grondwet verplicht ministers en staatssecretarissen mondeling of schriftelijk de door een of meer leden van de Tweede of Eerste Kamer verlangde inlichtingen te geven waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang van de staat. Na het rapport 'Ongekend onrecht' (2020) over de kinderopvangtoeslagaffaire is de zogeheten Rutte-doctrine (het achterhouden van ambtelijke adviezen voor intern beraad) verlaten: bij wetsvoorstellen, nota's en beleidsbrieven aan het parlement worden voortaan standaard de onderliggende ambtelijke beslisnota's met beleidsopties, risico's en uitvoeringstoetsen actief openbaar gemaakt.

Wat zijn de kernregels van het Nederlandse trendmatig begrotingsbeleid (de Zalm-norm) en welke rol speelt het Centraal Planbureau (CPB)?

Het trendmatig begrotingsbeleid hanteert een strikte scheiding tussen de uitgaven- en de inkomstenkant van de rijksfinanciën. Aan het begin van de kabinetsperiode worden op basis van onafhankelijke middellangetermijnramingen van het Centraal Planbureau (CPB) drie reële uitgavenplafonds vastgesteld: 1) Rijksbegroting (eng), 2) Sociale Zekerheid en 3) Zorg. Tegenvallers onder een plafond moeten binnen datzelfde kader worden gecompenseerd; meevallers in belastinginkomsten mogen niet worden gebruikt om extra uitgaven te dekken, maar vloeien naar het EMU-saldo (automatische stabilisatie).

Wat is een ambtsbericht van de AIVD (art. 62 Wiv 2017) en welk spanningsveld bestaat er met de wettelijke plicht tot bronbescherming (art. 23 Wiv 2017)?

Wanneer de AIVD bij de uitvoering van zijn taken stuit op gegevens die van belang kunnen zijn voor de opsporing of vervolging van strafbare feiten of voor het nemen van bestuursrechtelijke maatregelen (zoals het intrekken van een paspoort of vergunning), kan de dienst hiervan een schriftelijk verstrekkingsbericht (ambtsbericht) uitbrengen aan de landelijk officier van justitie terrorismebestrijding van het Openbaar Ministerie of aan een bestuursorgaan. Vanwege artikel 23 Wiv 2017 (de wettelijke zorgplicht tot geheimhouding van herleidbare menselijke bronnen, actuele modus operandi en het geheime kennisniveau) bevat een ambtsbericht wel de conclusie, maar niet de onderliggende operationele bronstukken; de rechter-commissaris of bestuursrechter kan in een afgeschermde procedure (art. 8:29 Awb) de onderliggende stukken inzien om de rechtmatigheid te toetsen.

Uit welke acht stappen bestaat de selectieprocedure van de AIVD voor inlichtingenanalisten en operationele medewerkers?

De 8-stappen selectieprocedure van de AIVD (doorlooptijd enkele maanden) omvat: 1) Online sollicitatie en circa twee weken durende cv- en motivatiescreening (toetsing op Nederlandse nationaliteit, opleiding en maatschappelijk bewustzijn), 2) Een of twee diepgaande selectiegesprekken van 1 tot 2 uur op het hoofdkantoor in Zoetermeer, 3) Vakinhoudelijke toetsing of analytische casusopdracht, 4) Een verplicht 1- tot 1,5-daags extern psychologisch en capaciteitenonderzoek, 5) Functiespecifieke praktijktesten (zoals een medische keuring, rijvaardigheidstest voor observatie/operaties of een technische ICT-test), 6) Arbeidsvoorwaardengesprek, 7) Een diepgaand Veiligheidsonderzoek niveau A voor een Verklaring van Geen Bezwaar (VGB), en 8) Indiensttreding, afleggen van de ambtseed/belofte en interne vakopleiding.

Wat houdt het relativiteitsvereiste van artikel 8:69a Awb in en hoe werkt de correctie-Widdershoven?

Artikel 8:69a Awb bepaalt dat de bestuursrechter een besluit niet vernietigt op de grond dat het in strijd is met een geschreven of ongeschreven rechtsregel of een algemeen rechtsbeginsel, indien deze regel of dit beginsel kennelijk niet strekt tot bescherming van de belangen van degene die zich daarop beroept (bijvoorbeeld een supermarktondernemer die zich tegen de omgevingsvergunning van een concurrent beroept op normen voor een goed woon- en leefklimaat van omwonenden of op natuurbeschermingsnormen voor Natura 2000-gebieden onder de Omgevingswet). Volgens de correctie-Widdershoven (ABRvS 16 maart 2016) kan een schending van een norm die niet strekt tot bescherming van het belang van eiser echter wél bijdragen aan het oordeel dat het vertrouwensbeginsel of het gelijkheidsbeginsel is geschonden.

Nederlands Staats- en Bestuursrecht (Awb), Beleidscyclus Rijksoverheid & AIVD 8-Stappen Selectieprocedure

Ministeriële verantwoordelijkheid (art. 42 Gw), inlichtingenplicht (art. 68 Gw), wetgevingsproces, rijksbegrotingscyclus (Prinsjesdag tot Verantwoordingsdag), verdieping Awb en Wet open overheid (Woo), plus de Wiv 2017 (TIB/CTIVD) en de 8-stappen selectieprocedure van de AIVD

Level: advanced
Languages: nl → nl
Cards: 32
Markdown: Nederlands Staats- en Bestuursrecht (Awb), Beleidscyclus Rijksoverheid & AIVD 8-Stappen Selectieprocedure (.md)

Flashcards (32)

#	Front (Term / Question)	Back (Definition / Answer)
1	Aan welke vier wettelijke criteria moet elke inzet van bijzondere bevoegdheden (zoals tappen, hacken of het inzetten van agenten) door de AIVD of MIVD onder de Wiv 2017 voldoen?	Op grond van hoofdstuk 3 Wiv 2017 (art. 18–26 Wiv 2017) mag een bijzondere bevoegdheid uitsluitend worden uitgeoefend indien wordt voldaan aan: 1) noodzakelijkheid (de inzet is noodzakelijk voor een goede uitvoering van de wettelijke taak), 2) proportionaliteit (de zwaarte van de inbreuk op grondrechten zoals het brief- en telecommunicatiegeheim of de persoonlijke levenssfeer staat in evenredige verhouding tot het beoogde onderzoeksdoel en de ernst van de dreiging), 3) subsidiariteit (het beoogde resultaat kan niet met een minder ingrijpend middel of uit open bronnen worden bereikt) en 4) het criterium van zo gericht mogelijke inzet en strikte doelbinding.
2	Wat is het verschil tussen een beschikking, een concretiserend besluit van algemene strekking, een algemeen verbindend voorschrift (avv) en een beleidsregel (met art. 4:84 en art. 3:4 lid 2 Awb)?	1) Een beschikking (art. 1:3 lid 2 Awb) is gericht op een specifiek individu of object (vatbaar voor bezwaar en beroep). 2) Een concretiserend besluit van algemene strekking bepaalt het toepassingsbereik naar tijd, plaats of object van een avv zonder zelf een nieuwe zelfstandige norm te stellen (bijv. een verkeersbesluit of aanwijzing van een hondenlosloopgebied): hiertegen staat wél direct bezwaar en beroep open. 3) Een algemeen verbindend voorschrift (avv) bevat naar buiten werkende, algemene en abstracte rechtsnormen voor herhaalde toepassing: op grond van artikel 8:3 lid 1 onder a Awb staat hiertegen géén direct beroep open (wel exceptieve toetsing via een uitvoeringsbesluit). 4) Een beleidsregel (art. 1:3 lid 4 Awb) legt vast hoe een bestuursorgaan zijn bestaande bevoegdheid uitlegt of afweegt; op grond van artikel 4:84 Awb en het evenredigheidsbeginsel van artikel 3:4 lid 2 Awb (waarbij sinds de Harderwijk-uitspraak ECLI:NL:RVS:2022:285 wordt getoetst op geschiktheid, noodzakelijkheid en evenwichtigheid, ook bij niet-bijzondere omstandigheden) moet het bestuursorgaan afwijken indien toepassing voor een of meer belanghebbenden onevenredige gevolgen zou hebben.
3	Hoe verloopt de jaarlijkse begrotings- en verantwoordingscyclus van de Rijksoverheid van Voorjaarsnota en Prinsjesdag tot Verantwoordingsdag?	1) Voorjaarsnota (uiterlijk 1 juni): tussentijdse bijstelling van de lopende begroting en besluitvorming over de hoofdlijnen voor het volgende jaar; 2) Prinsjesdag (derde dinsdag van september, art. 65 en 105 Grondwet): indiening van de Miljoenennota en alle departementale ontwerpbegrotingen van de Rijksbegroting voor jaar t+1; 3) Algemene Politieke Beschouwingen (APB), Algemene Financiële Beschouwingen (AFB), departementale begrotingsbehandelingen en Najaarsnota (uiterlijk 1 december); 4) Verantwoordingsdag (derde woensdag van mei in jaar t+2): aanbieding van het Financieel Jaarverslag van het Rijk en de departementale jaarverslagen over jaar t, inclusief de rapporten en de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer.
4	Hoe werkt het duale toezichtstelsel van de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) en de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) onder de Wiv 2017 en de Tijdelijke wet cyberoperaties (2024)?	De Wiv 2017 scheidt de toetsing vooraf van het toezicht tijdens en achteraf: 1) De TIB (art. 32–37 Wiv 2017) voert een verplichte, onafhankelijke en bindende rechtmatigheidstoetsing vooraf (ex ante) uit op de door de verantwoordelijke minister verleende toestemming voor ingrijpende bijzondere bevoegdheden (zoals tappen, geautomatiseerd binnendringen/hacken en onderzoeksopdrachtgerichte interceptie); oordeelt de TIB dat de toestemming onrechtmatig is, dan vervalt deze van rechtswege en mag de bevoegdheid niet worden ingezet. 2) De CTIVD (hoofdstuk 7 Wiv 2017) houdt onafhankelijk toezicht op de rechtmatigheid van de feitelijke uitvoering van de Wiv 2017 en de Wvo tijdens en achteraf (ex post) en beschikt over een afdeling klachtbehandeling die bindende uitspraken kan doen. Onder de Tijdelijke wet onderzoeken AIVD en MIVD naar landen met een offensief cyberprogramma (2024) is voor bepaalde urgente cyberoperaties een deel van de toetsing verschoven naar bindend toezicht tijdens de inzet door de CTIVD.
5	Hoe werkt de 4×4-classificatiematrix voor bronbetrouwbaarheid en informatiegeloofwaardigheid (Admiralty-/NAVO-systeem) bij inlichtingenanalyses van de AIVD?	Inlichtingenanalisten beoordelen elke binnengekomen melding op twee strikt gescheiden assen: 1) de betrouwbaarheid van de bron (A = volledig betrouwbaar, B = doorgaans betrouwbaar, C = redelijk betrouwbaar, D = niet doorgaans betrouwbaar/onbetrouwbaar, of X = nog niet te beoordelen op basis van eerdere ervaring) en 2) de waarheidsgetrouwheid van de specifieke informatie zelf (1 = bevestigd door andere onafhankelijke bronnen, 2 = waarschijnlijk waar / logisch en consistent, 3 = mogelijk waar / niet bevestigd maar plausibel, 4 = twijfelachtig of onwaarschijnlijk). Omdat bron en inhoud onafhankelijk worden gewogen, kan een minder betrouwbare bron (C) informatie leveren die door technische interceptie volledig wordt bevestigd (score C1), terwijl een topbron (A) een onbevestigd gerucht uit de tweede hand kan doorgeven (score A3).
6	Wat is er voor rijksambtenaren veranderd door de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra, 2020) en wat is publiekrechtelijk gebleven onder de Ambtenarenwet 2017?	Sinds 1 januari 2020 (Wnra) werken rijksambtenaren (met uitzondering van onder meer defensie, politie, rechterlijke macht en politieke ambtsdragers) niet langer op basis van een eenzijdige publiekrechtelijke aanstelling en bezwaar/beroep onder de Awb, maar op basis van een tweezijdige arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht (Boek 7 BW en de CAO Rijk), met rechtsgang bij de civiele kantonrechter. De bijzondere ambtelijke status blijft echter gewaarborgd in de Ambtenarenwet 2017: de verplichte eed of belofte, het integriteitsbeleid, het melden van financiële belangen/nevenwerkzaamheden, de geheimhoudingsplicht (art. 9 AW 2017 / art. 272 Sr) en de functionele beperking van de vrijheid van meningsuiting en vereniging (art. 10 AW 2017).
7	Welke veiligheidsprotocollen en inhoudelijke toetsingscriteria gelden tijdens Stap 2 (het selectiegesprek in Zoetermeer) bij de AIVD?	Kandidaten zijn al vanaf het moment van solliciteren gebonden aan discretie (niet delen op sociale media of in brede kring) en moeten bij aankomst in Zoetermeer alle telefoons, smartwatches en elektronische gegevensdragers inleveren vóór het betreden van het beveiligde pand. In het gesprek van één tot twee uur toetsen selecteurs niet alleen het cv en het geopolitieke/maatschappelijke omgevingsbewustzijn, maar leggen zij vooral realistische ethische en morele dilemma's voor (bijvoorbeeld hoe je weegt tussen de bescherming van de persoonlijke levenssfeer van een onschuldige verwant en het afwenden van een dreigende aanslag, of hoe je omgaat met de druk van geheimhouding tegenover vrienden en familie).
8	Welke rechtsmiddelen heeft een burger bij niet-tijdig beslissen door een bestuursorgaan (art. 4:13–4:20 en 6:2 onder b Awb)?	Een beschikking moet worden gegeven binnen de bij wettelijk voorschrift bepaalde termijn of, bij het ontbreken daarvan, binnen een redelijke termijn van uiterlijk acht weken (art. 4:13 Awb). Blijft een besluit uit, dan wordt het niet-tijdig nemen van een besluit voor bezwaar en beroep gelijkgesteld met een besluit (art. 6:2 onder b Awb). Zodra het bestuursorgaan na afloop van de beslistermijn een schriftelijke ingebrekestelling ontvangt en nog twee weken laat verstrijken, verbeurt het van rechtswege een dwangsom (art. 4:17 Awb: € 23 per dag voor de eerste 14 dagen, € 35 per dag voor de volgende 14 dagen en € 45 per dag voor de overige dagen, over maximaal 42 dagen tot ten hoogste € 1.442) én kan de aanvrager zonder eerst bezwaar te maken direct beroep instellen bij de bestuursrechter (art. 7:1 lid 1 onder f en 8:55b Awb). Indien de wet paragraaf 4.1.3.3 Awb van toepassing verklaart, is de gevraagde beschikking na het verstrijken van de termijn van rechtswege positief verleend (lex silencio positivo).
9	Hoe beoordeelt de bestuursrechter een beroep op het vertrouwensbeginsel volgens het driestappenplan van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (Amsterdamse dakopbouw-uitspraak, 2019)?	1) Stap 1 (Toezegging): Is er sprake van een uitlating of gedraging die de burger in de gegeven omstandigheden redelijkerwijs mocht opvatten als een welbewuste standpuntbepaling van het bestuur over de uitoefening van zijn bevoegdheid in het concrete geval (waarbij het perspectief van de redelijk denkende burger centraal staat)? 2) Stap 2 (Toerekening): Kan deze toezegging aan het bevoegde bestuursorgaan worden toegerekend, ook indien zij is gedaan door een onbevoegde ambtenaar van wie de burger op goede gronden mocht veronderstellen dat deze de opvatting van het bevoegde orgaan vertolkte? 3) Stap 3 (Belangenafweging): Indien sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen, volgt nog niet automatisch dat de toezegging moet worden nagekomen: het belang bij nakoming wordt afgewogen tegen zwaarder wegende belangen (zoals de wet, het algemeen belang of belangen van derden), waarbij bij niet-nakoming een plicht tot vergoeding van dispositieschade kan ontstaan.
10	Wat houden de koninklijke onschendbaarheid en de ministeriële verantwoordelijkheid van artikel 42 en 47 van de Grondwet in voor het functioneren van een ministerie?	Artikel 42 lid 1 Grondwet bepaalt dat de regering wordt gevormd door de Koning en de ministers; lid 2 bepaalt: 'De Koning is onschendbaar; de ministers zijn verantwoordelijk.' Alle koninklijke besluiten en wetten moeten door een of meer ministers of staatssecretarissen worden medeondertekend (contraseign, art. 47 Grondwet). De minister draagt jegens de Staten-Generaal volledige politieke, strafrechtelijke en financiële verantwoordelijkheid voor het handelen en nalaten van het staatshoofd, voor het eigen regeringsbeleid én voor al het handelen van de onder hem ressorterende ambtenaren en dienstonderdelen.
11	Wanneer geldt een hoorplicht vóór het nemen van een primaire beschikking (art. 4:7 en 4:8 Awb) en in welke gevallen mag in de bezwaarfase van het horen worden afgezien (art. 7:3 Awb)?	Bij de voorbereiding van een primaire beschikking moet het bestuursorgaan de aanvrager horen indien het voornemens is de aanvraag geheel of gedeeltelijk af te wijzen op basis van gegevens over feiten en belangen die de aanvrager betreffen én die afwijken van gegevens die de aanvrager zelf heeft verstrekt (art. 4:7 Awb); derde-belanghebbenden worden gehoord indien zij naar verwachting bedenkingen zullen hebben en de beschikking steunt op gegevens die niet door henzelf zijn verstrekt (art. 4:8 Awb). In de bezwaarfase geldt een veel strengere hoofdregel tot horen (art. 7:2 Awb), waarvan uitsluitend kan worden afgezien in de vijf limitatieve gevallen van artikel 7:3 Awb: onder meer indien het bezwaar kennelijk niet-ontvankelijk is, het bezwaar kennelijk ongegrond is (er is redelijkerwijs geen twijfel mogelijk), de belanghebbende verklaart geen gebruik te willen maken van het recht te worden gehoord, of aan het bezwaar volledig wordt tegemoetgekomen zonder belangen van derden te schaden.
12	Wat wordt onderzocht tijdens Stap 7 (het Veiligheidsonderzoek niveau A onder de Wet veiligheidsonderzoeken) en welke terugkijkperiode en partnerregels gelden hierbij?	Voor vertrouwensfuncties bij de AIVD (en voor topfuncties bij BZ en Defensie) is een Veiligheidsonderzoek op het zwaarste niveau (niveau A) vereist om vast te stellen of er voldoende waarborgen zijn dat de kandidaat onder alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen (art. 7 Wvo). Het onderzoek bestrijkt een terugkijkperiode van acht tot tien jaar en omvat naast het raadplegen van justitiële, politiële, fiscale en inlichtingenregisters een uitgebreid veldonderzoek: een langdurig gesprek bij de kandidaat thuis en gesprekken met referenten en informanten uit verschillende levensfasen over financiële stabiliteit, buitenlandverblijf, middelengebruik, digitale kwetsbaarheid en beïnvloedbaarheid/chantabiliteit. Indien de kandidaat een partner heeft, wordt deze partner verplicht in het veiligheidsonderzoek betrokken; een onoverbrugbare lacune in onderzoeksgegevens door langdurig verblijf in een land waarmee Nederland geen gegevensuitwisseling heeft, kan leiden tot weigering van de VGB wegens onvoldoende onderzoeksgegevens.
13	Wat is het verschil tussen de absolute en relatieve uitzonderingsgronden van artikel 5.1 Woo en welke regels gelden voor persoonlijke beleidsopvattingen in intern beraad volgens artikel 5.2 Woo?	Artikel 5.1 lid 1 Woo bevat de absolute uitzonderingsgronden (zoals de eenheid van de Kroon, de veiligheid van de Staat, vertrouwelijk aan de overheid meegedeelde bedrijfs- en fabricagegegevens en bijzondere persoonsgegevens): doet zo'n grond zich voor, dan blijft openbaarmaking zonder belangenafweging achterwege. Artikel 5.1 lid 2 Woo bevat de relatieve uitzonderingsgronden (zoals de betrekkingen van Nederland met andere landen, de economische of financiële belangen van de Staat, de opsporing van strafbare feiten, inspectie/toezicht, de eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer en het goed functioneren van de Staat): hierbij moet het bestuursorgaan per onderdeel motiveren waarom het beschermde belang zwaarder weegt dan het publieke belang van openbaarheid. Volgens artikel 5.2 Woo wordt uit documenten opgesteld ten behoeve van intern beraad geen informatie verstrekt over persoonlijke beleidsopvattingen, maar feiten, prognoses, beleidsalternatieven en de gevolgen van een bepaald beleidsalternatief zijn uitdrukkelijk géén persoonlijke beleidsopvattingen en moeten worden verstrekt; bovendien worden ten behoeve van formele bestuurlijke besluitvorming opgestelde persoonlijke beleidsopvattingen in niet tot personen herleidbare vorm wél verstrekt (art. 5.2 lid 3 Woo).
14	Waarin onderscheidt de Wet open overheid (Woo, 2022) zich van de vroegere Wob op het gebied van actieve en passieve openbaarmaking?	De Wet open overheid (in werking getreden op 1 mei 2022) verankert in artikel 1.1 het recht van eenieder op toegang tot publieke informatie zonder een belang te hoeven stellen. Naast passieve openbaarmaking op verzoek (art. 4.1 Woo, met een verkorte beslistermijn van vier weken, eenmalig te verdagen met twee weken ex art. 4.4 Woo) verplicht artikel 3.3 Woo bestuursorganen tot vergaande actieve openbaarmaking uit eigen beweging van elf verplichte informatiecategorieën (waaronder wet- en regelgeving, organisatiegegevens, adviezen, convenanten, vergaderstukken, onderzoeksrapporten, beschikkingen en Woo-besluiten) via het centrale platform open.overheid.nl, en stelt de wet het Adviescollege openbaarheid en informatiehuishouding (ACOI) in.
15	Hoe verloopt de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (UOV) van afdeling 3.4 Awb en welk gevolg heeft het Varkens in Nood-arrest voor de toegang tot de bestuursrechter?	Wanneer afdeling 3.4 Awb bij wet of besluit van toepassing is verklaard, legt het bestuursorgaan een ontwerpbesluit met de bijbehorende stukken gedurende zes weken ter inzage (art. 3:11 en 3:16 Awb). Gedurende deze termijn kunnen belanghebbenden (en ingevolge een wettelijk voorschrift of in het omgevingsrecht onder het Verdrag van Aarhus eenieder) schriftelijk of mondeling zienswijzen naar voren brengen (art. 3:15 Awb). Na vaststelling van het definitieve besluit (binnen zes maanden ex art. 3:18 Awb) vervalt de bezwaarfase en staat direct beroep bij de bestuursrechter open (art. 7:1 lid 1 onder d Awb). Volgens het Varkens in Nood-arrest (HvJ EU 14 januari 2021) mag in Aarhus-omgevingszaken een belanghebbende niet langer met toepassing van artikel 6:13 Awb niet-ontvankelijk worden verklaard louter omdat hij geen zienswijze tegen het ontwerpbesluit heeft ingediend.
16	Welke vier cognitieve denkfouten (cognitive biases) vormen het grootste risico bij inlichtingenanalyse en hoe bestrijdt de methode Analysis of Competing Hypotheses (ACH) deze?	De vier klassieke valkuilen voor inlichtingenanalisten zijn: 1) confirmation bias (selectief zoeken naar informatie die de bestaande werkhypothese bevestigt en het negeren van tegenstrijdige signalen), 2) mirror imaging (de onterechte aanname dat een buitenlandse mogendheid of extremistische groepering volgens dezelfde waarden en rationele kosten-batenafweging handelt als de Nederlandse overheid), 3) groupthink (conformiteitsdruk binnen een analistenteam) en 4) anchoring (te zwaar vasthouden aan het allereerste bericht). De door Richards Heuer ontwikkelde methode Analysis of Competing Hypotheses (ACH) plaatst alle denkbare hypothesen in een matrix tegenover alle beschikbare bewijsstukken en dwingt de analist om systematisch te zoeken naar diagnostisch bewijs dat hypothesen weerlegt (falsifieert) in plaats van bevestigt.
17	Welke zeven centrale beleidsvragen vormen de ruggengraat van het Integraal Afwegingskader voor beleid en regelgeving (IAK / Beleidskompas) bij de Rijksoverheid?	Bij elk beleidsvoorstel of wetsvoorstel moet de beleidsmedewerker zeven vragen beantwoorden: 1) Wat is de aanleiding? 2) Wie zijn de betrokken partijen en doelgroepen? 3) Wat is het precieze maatschappelijke probleem? 4) Wat is het beoogde doel? 5) Wat rechtvaardigt overheidsinterventie? 6) Wat is het beste beleidsinstrument (wetgeving, subsidie, heffing, voorlichting of zelfregulering)? 7) Wat zijn de gevolgen voor burgers (doenvermogen), bedrijven (regeldruk/MKB-toets), milieu, rijksbegroting en uitvoeringsorganisaties (uitvoeringstoets)?
18	Welke vier instrumenten voor finale geschilbeslechting biedt hoofdstuk 6 en 8 Awb aan de bestuursrechter om te voorkomen dat een geschil na vernietiging eindeloos blijft voortduren?	1) Passeren van gebreken (art. 6:22 Awb): het bestreden besluit wordt ondanks schending van een geschreven of ongeschreven rechtsregel in stand gelaten indien aannemelijk is dat de belanghebbenden daardoor niet zijn benadeeld; 2) In stand laten van de rechtsgevolgen (art. 8:72 lid 3 onder a Awb): het besluit wordt vernietigd (bijv. wegens een motiveringsgebrek), maar omdat het bestuursorgaan het gebrek hangende het beroep alsnog afdoende heeft hersteld, laat de rechter de rechtsgevolgen in stand; 3) Zelf in de zaak voorzien (art. 8:72 lid 3 onder b Awb): de rechter vernietigt het besluit en bepaalt dat zijn uitspraak in de plaats treedt van het vernietigde besluit; 4) De bestuurlijke lus (art. 8:51a Awb): de rechter doet een tussenuitspraak waarin hij het bestuursorgaan in de gelegenheid stelt een geconstateerd gebrek binnen een bepaalde termijn te herstellen vóór de einduitspraak.
19	Wat is de ongeschreven vertrouwensregel in het Nederlandse staatsrecht en waarin verschilt een motie van wantrouwen van een motie van afkeuring of treurnis?	Volgens de sinds 1866–1868 geldende ongeschreven constitutionele vertrouwensregel kan een kabinet of individuele bewindspersoon niet aanblijven wanneer een meerderheid van de Tweede Kamer (of Eerste Kamer) het vertrouwen opzegt. Een aangenomen motie van wantrouwen dwingt staatsrechtelijk tot het aanbieden van ontslag aan de Koning (of in uitzonderlijke gevallen tot kamerontbinding ex art. 64 Grondwet). Een motie van afkeuring of motie van treurnis veroordeelt daarentegen een specifiek beleidsonderdeel of optreden zonder het vertrouwen formeel op te zeggen, al kan de bewindspersoon daar zelf wel politieke consequenties aan verbinden.
20	Welke vijf wettelijke kerntaken (A- tot en met E-taak) heeft de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) op grond van artikel 8 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017)?	Krachtens artikel 8 lid 2 Wiv 2017 heeft de AIVD tot taak: a) het verrichten van onderzoek met betrekking tot organisaties en personen die door de doelen die zij nastreven of door hun activiteiten aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat (A-taak / binnenlands veiligheidsonderzoek), b) het verrichten van veiligheidsonderzoeken als bedoeld in de Wet veiligheidsonderzoeken (B-taak / VGB-screening), c) het bevorderen van maatregelen ter bescherming van door de dienst te behartigen belangen, waaronder beveiliging van gegevens en vitale sectoren (C-taak), d) het verrichten van onderzoek betreffende andere landen ten aanzien van onderwerpen die in het Geïntegreerd Aanwijzingsbesluit zijn aangewezen (D-taak / buitenlandinlichtingentaak), en e) het opstellen van dreigings- en risicoanalyses ten behoeve van het stelsel bewaken en beveiligen (E-taak).
21	Welke fasen doorloopt een wetsvoorstel van ambtelijk voorontwerp tot publicatie in het Staatsblad (art. 81–88 Grondwet)?	1) Ambtelijk voorontwerp met uitvoeringstoetsen en internetconsultatie, 2) behandeling in ambtelijke voorportalen, onderraad en ministerraad (machtiging tot aanhangigmaking bij de Raad van State), 3) verplicht advies van de Afdeling advisering van de Raad van State (art. 73 Grondwet) met de vier dicta (a t/m d) en het nader rapport van de minister aan de Koning, 4) indiening bij Koninklijke Boodschap bij de Tweede Kamer (Kamerstukken nr. 1–4), 5) schriftelijk Verslag en Nota naar aanleiding van het verslag, plenaire behandeling, eventuele Nota's van Wijziging en amendementen (art. 84 Gw) en stemming in de Tweede Kamer, 6) behandeling door de Eerste Kamer (zonder recht van amendement, alleen aannemen of verwerpen; eventuele reparatie via een novelle), en 7) bekrachtiging door de Koning, contraseign en bekendmaking door de Minister van Justitie en Veiligheid in het Staatsblad.
22	Wat is het staats- en bestuursrechtelijke verschil tussen een agentschap (baten-lastendienst) en een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO onder de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen)?	Een agentschap (zoals Rijkswaterstaat, DJI of RVO) maakt deel uit van een ministerie en de rechtspersoon Staat: de minister is volledig hiërarchisch bovengeschikt, kan in individuele gevallen instructies geven en draagt volledige ministeriële verantwoordelijkheid. Een ZBO (zoals het UWV, de SVB, de ACM of het CBR) is met openbaar gezag bekleed maar niet hiërarchisch ondergeschikt aan een minister. Op grond van de Kaderwet ZBO's mag de minister géén aanwijzingen geven in individuele gevallen; de ministeriële verantwoordelijkheid is daardoor beperkt tot systeemverantwoordelijkheid en de uitoefening van wettelijke toezichtsbevoegdheden (zoals goedkeuring van begroting/tarieven en vernietiging van besluiten).
23	Hoe bouw je tijdens een AIVD- of Rijksoverheid-assessment een gestructureerde ethische dilemma-analyse op?	Hanteer een expliciet vierstappenmodel: 1) Feiten en juridisch kader vaststellen (welke wettelijke taak, bevoegdheid en grondrechten — zoals art. 10 en 13 Grondwet of art. 8 EVRM — zijn in het geding en wat vereist de Wiv 2017 of Awb?), 2) Botsende publieke en individuele waarden benoemen (bijv. nationale veiligheid en bescherming van mensenlevens tegenover privacy, bronbescherming of ambtelijke transparantie), 3) Handelingsopties toetsen aan noodzakelijkheid, proportionaliteit (staat de inbreuk in verhouding tot het doel?) en subsidiariteit (is er een minder ingrijpend alternatief?), en 4) Een heldere, verantwoorde beslissing nemen inclusief interne vastlegging, ruggespraak en toetsing door de toezichthouder.
24	Hoe onderscheid je in de Aanwijzingen voor de regelgeving (Ar) de delegatieformules 'bij wet', 'bij of krachtens de wet', 'bij algemene maatregel van bestuur' en 'bij of krachtens algemene maatregel van bestuur'?	De term 'bij' verbiedt subdelegatie; de toevoeging 'of krachtens' staat subdelegatie aan een lagere regelgever toe. 'Bij de wet' betekent dat de regeling uitsluitend in een wet in formele zin mag staan (zoals bij de beperking van klassieke grondrechten zonder het woord 'krachtens'); 'bij algemene maatregel van bestuur' vereist regeling in een AMvB zelf; 'bij of krachtens algemene maatregel van bestuur' betekent dat de norm in de AMvB kan worden geregeld óf door de AMvB mag worden gedelegeerd naar een ministeriële regeling.
25	Hoe werkt het tweefasenstelsel van subsidieverlening en subsidievaststelling in titel 4.2 Awb en welke rol speelt het subsidieplafond (art. 4:25 Awb)?	Onder titel 4.2 Awb (die als hoofdregel een wettelijk voorschrift vereist ex art. 4:23 Awb) verloopt subsidiëring in twee beschikkingen: 1) de subsidieverlening (art. 4:29 Awb) geeft voorafgaand aan de activiteit een voorwaardelijke aanspraak op financiële middelen en legt de verplichtingen op zonder dat reeds het exacte bedrag wordt betaald (behoudens voorschotten), en 2) de subsidievaststelling (art. 4:42 Awb) stelt achteraf vast dat de activiteiten zijn verricht en roept het definitieve recht op betaling in het leven. Een subsidieplafond (art. 4:22 en 4:25 Awb) is het maximale bedrag dat gedurende een tijdvak beschikbaar is; zodra toekenning zou leiden tot overschrijding van het tijdig bekendgemaakte plafond, móét de subsidie dwingend worden geweigerd.
26	Hoe onderscheid je een a-orgaan van een b-orgaan in artikel 1:1 lid 1 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en wat houdt het publiekrechtelijke-bevoegdheidscriterium versus het Stichting Silicose-criterium in?	Een a-orgaan (art. 1:1 lid 1 onder a Awb) is een orgaan van een rechtspersoon die krachtens publiekrecht is ingesteld (zoals regering, minister, gemeenteraad, college van B&W, burgemeester of waterschap): dit is voor al zijn handelen bestuursorgaan. Een b-orgaan (art. 1:1 lid 1 onder b Awb) is een ander persoon of college (meestal een privaatrechtelijke stichting of bv), dat uitsluitend bestuursorgaan is voor zover het met openbaar gezag is bekleed. Openbaar gezag berust in beginsel op een wettelijk voorschrift, maar volgens de rechtspraak (Stichting Silicose-arrest, ABRvS 17 september 2014) is een privaatrechtelijke rechtspersoon die geldelijke uitkeringen of op geld waardeerbare voorzieningen aan derden verstrekt ook een b-orgaan indien 1) de inhoudelijke criteria daarvoor in beslissende mate worden bepaald door een a-orgaan én 2) de verstrekkingen voor ten minste twee derden worden gefinancierd door dat a-orgaan.
27	Hoe verloopt Stap 4 (het 1- tot 1,5-daagse externe psychologisch onderzoek) bij de AIVD en waarom vindt dit plaats onder strikte anonimiteit?	Kandidaten die door de gespreksronden komen, ondergaan een intensief assessment van één tot anderhalve dag bij een extern psychologisch onderzoeksbureau. Uit oogpunt van operationele veiligheid en persoonsbescherming werkt dit bureau volledig geanonimiseerd: de externe psychologen en assessoren kennen uitsluitend de voornaam van de kandidaat. Het onderzoek evalueert vier kerndimensies: 1) cognitief en analytisch denkvermogen (verbaal, numeriek en abstract redeneren), 2) persoonlijkheidsstructuur en emotionele stabiliteit, 3) stressbestendigheid en rolvastheid in simulaties, en 4) persoonlijke integriteit, betrouwbaarheid en eventuele kwetsbaarheden.
28	Wat regelt artikel 68 van de Grondwet en hoe is de actieve informatievoorziening door ministeries aan het parlement na de Toeslagenaffaire herzien?	Artikel 68 Grondwet verplicht ministers en staatssecretarissen mondeling of schriftelijk de door een of meer leden van de Tweede of Eerste Kamer verlangde inlichtingen te geven waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang van de staat. Na het rapport 'Ongekend onrecht' (2020) over de kinderopvangtoeslagaffaire is de zogeheten Rutte-doctrine (het achterhouden van ambtelijke adviezen voor intern beraad) verlaten: bij wetsvoorstellen, nota's en beleidsbrieven aan het parlement worden voortaan standaard de onderliggende ambtelijke beslisnota's met beleidsopties, risico's en uitvoeringstoetsen actief openbaar gemaakt.
29	Wat zijn de kernregels van het Nederlandse trendmatig begrotingsbeleid (de Zalm-norm) en welke rol speelt het Centraal Planbureau (CPB)?	Het trendmatig begrotingsbeleid hanteert een strikte scheiding tussen de uitgaven- en de inkomstenkant van de rijksfinanciën. Aan het begin van de kabinetsperiode worden op basis van onafhankelijke middellangetermijnramingen van het Centraal Planbureau (CPB) drie reële uitgavenplafonds vastgesteld: 1) Rijksbegroting (eng), 2) Sociale Zekerheid en 3) Zorg. Tegenvallers onder een plafond moeten binnen datzelfde kader worden gecompenseerd; meevallers in belastinginkomsten mogen niet worden gebruikt om extra uitgaven te dekken, maar vloeien naar het EMU-saldo (automatische stabilisatie).
30	Wat is een ambtsbericht van de AIVD (art. 62 Wiv 2017) en welk spanningsveld bestaat er met de wettelijke plicht tot bronbescherming (art. 23 Wiv 2017)?	Wanneer de AIVD bij de uitvoering van zijn taken stuit op gegevens die van belang kunnen zijn voor de opsporing of vervolging van strafbare feiten of voor het nemen van bestuursrechtelijke maatregelen (zoals het intrekken van een paspoort of vergunning), kan de dienst hiervan een schriftelijk verstrekkingsbericht (ambtsbericht) uitbrengen aan de landelijk officier van justitie terrorismebestrijding van het Openbaar Ministerie of aan een bestuursorgaan. Vanwege artikel 23 Wiv 2017 (de wettelijke zorgplicht tot geheimhouding van herleidbare menselijke bronnen, actuele modus operandi en het geheime kennisniveau) bevat een ambtsbericht wel de conclusie, maar niet de onderliggende operationele bronstukken; de rechter-commissaris of bestuursrechter kan in een afgeschermde procedure (art. 8:29 Awb) de onderliggende stukken inzien om de rechtmatigheid te toetsen.
31	Uit welke acht stappen bestaat de selectieprocedure van de AIVD voor inlichtingenanalisten en operationele medewerkers?	De 8-stappen selectieprocedure van de AIVD (doorlooptijd enkele maanden) omvat: 1) Online sollicitatie en circa twee weken durende cv- en motivatiescreening (toetsing op Nederlandse nationaliteit, opleiding en maatschappelijk bewustzijn), 2) Een of twee diepgaande selectiegesprekken van 1 tot 2 uur op het hoofdkantoor in Zoetermeer, 3) Vakinhoudelijke toetsing of analytische casusopdracht, 4) Een verplicht 1- tot 1,5-daags extern psychologisch en capaciteitenonderzoek, 5) Functiespecifieke praktijktesten (zoals een medische keuring, rijvaardigheidstest voor observatie/operaties of een technische ICT-test), 6) Arbeidsvoorwaardengesprek, 7) Een diepgaand Veiligheidsonderzoek niveau A voor een Verklaring van Geen Bezwaar (VGB), en 8) Indiensttreding, afleggen van de ambtseed/belofte en interne vakopleiding.
32	Wat houdt het relativiteitsvereiste van artikel 8:69a Awb in en hoe werkt de correctie-Widdershoven?	Artikel 8:69a Awb bepaalt dat de bestuursrechter een besluit niet vernietigt op de grond dat het in strijd is met een geschreven of ongeschreven rechtsregel of een algemeen rechtsbeginsel, indien deze regel of dit beginsel kennelijk niet strekt tot bescherming van de belangen van degene die zich daarop beroept (bijvoorbeeld een supermarktondernemer die zich tegen de omgevingsvergunning van een concurrent beroept op normen voor een goed woon- en leefklimaat van omwonenden of op natuurbeschermingsnormen voor Natura 2000-gebieden onder de Omgevingswet). Volgens de correctie-Widdershoven (ABRvS 16 maart 2016) kan een schending van een norm die niet strekt tot bescherming van het belang van eiser echter wél bijdragen aan het oordeel dat het vertrouwensbeginsel of het gelijkheidsbeginsel is geschonden.